Juan S.P. Hidalgo, Jr. delivering his keynote speech.

.

GUMIL Metro Manila 42nd Anniversary and Christmas Celebration. December 21, 2008. Seated (LR): Mrs. Tabugadir, Ma. Rose A. Cabie, Fina Derit, Sherma E. Benosa, Zita Fagaragan. (Standing): Juan S.P. Hidalgo, Jr., Ross Derit, Martin Rochina, Jake F. Ilac, Virgilio Tabugadir, Ansel D. Cargo, Simeon C. Berroy, and Honor Blanco Cabie. Photo by Leo Fagaragan.

.

Ross Derit, Ansel D. Cardo, Jake F. Ilac, Ma. Rose A. Cabie, Zita Fagaragan, Simeon C. Berroy, Leo Fagaragan, and Honor Blanco Cabie. Photo by Sherma E. Benosa.

Maikadua a Gunggona/ Salip iti Sarita/ 1st Premio Reynaldo A. Duque/ Dagiti Hurado: Juan S.P. Hidalgo, Jr., Honor Blanco Cabie, Jose A. Bragado

.
NAPATENGNGAAGKA iti pannakatimudmo iti rungaab ti maladaga manipud iti kuarto a dumna iti garahe nga ayanmo a mangpadpadigos iti owner-type jeepmo. Inunnatmo ti siketmo sa inamlidmo ti ling-et iti mugingmo. Nagtengngaagka idi sansanen ti ubing ti panagsangitna.

“Apuonay met a sangit ti kayanak daytan!” nangngegmo ti nalamuyot a boses ni Ellen nga asawam. “Kasla makudkuddot!”

“Wen ngarud, ‘Ma,” inkatawa ni Sharon nga asawa ni Dante a barom. “Ibirakakna pay a kasla la kanayon a mabisbisinan!” Sinaruno dayta ti naumbi a boses ti manugangmo a mangay-ayo iti maladaga a kasla agpagunggan iti panagsangitna. Sumagmamano pay a kanito, nagulimeken ti ubing.

Agsussuso ngatan, naisipmo ket impunasmo manen ti ginusugosam iti sabon a nabasa a rigis iti bakrang ti luganmo sa pinasarunuam a binuyatan iti danum.

Awan planom a mangpadigos iti luganmo ngem kinantiawannaka ni Dante itay agkapkapekayo nga agama iti garahe itay bigat. Kalkalpas daytoy a nangpadigos iti FXna nga adda iti abay ti luganmo a nakatektekkaben iti tapok. Aglalo ket impagnam iti pinuoram a nagparutam iti pan-aw idi kalman ta nanglintegka.

“Adda pay ngata mayat a manggatang kadayta luganmo no ipaporkilom, ‘Pa? ‘Pounay ket ngata nga angpepnan no balasang dayta!” napalaw-as ti panagwingiwingiwing itay ni Dante a nanglawlaw iti luganmo.

Kinatawaam ti kantiaw ti barom a kas gagangaymo no kasta nga angawendaka dagiti ubbingyo. Isu ti maysa a magustuam kadagiti annakyo. Maibalikasda dagiti kayatda nga ibaga. Ammoda ngamin a sindadaanka a dumngeg ken saan nga agsakit ti nakemmo kadagiti maisawangda. Binarkadayo ngamin ken baketmo dagiti ubbingyo bayat ti panagdakkelda, ket daytoy ti ammom a dakkel a nakatulong a nangmuli kadakuada tapno dumakkelda a responsible iti biag.

Ni Dante, uray adda bagas ti ibagana, paangaw ti panangibagana ket nalag-an nga awatem dagiti balikasna. Ni Allan a buridek ti adda serseriosona. Nalag-an ken nanakman ketdi nga agisawang kadagiti balikas no kasta nga adda kayatna nga ibaga kadakayo nga agasawa. Ni Aenna, ti inauna ken kakaisuna a balasangyo, ti diretso ken awan serreg ti ngiwatna no agsao. Nasingpet met a kas kadagiti kakabsatna ngem saanna nga ugali ti agpalpalikaw. Prangka. No puraw, puraw; no nangisit, nangisit.

Agsagsagawisiwka a napan iti gripo. Kinargaam iti danum ti plastik a timba sa sinubliam ti trabahom. Kasla makitkitam ti gumigis a patiray-ok ni Dante inton sumangpet manipud idiay ili a gimmatanganna kadagiti masapul dagiti aginana ken iti para kosina. Adda naisalsalumina a ragsak iti pusom manipud pay nayanak ti umuna nga apokom. Sabali gayam a talaga ti rikna ti addan apokona, sangkakunam iti bagim. Naragragsak manen ti riknam no kasta a makitam ti nagpaiduma a ragsak da Dante ken Sharon a mangbuybuya iti anakda. Kasla makitkitam kadakuada ti langayo nga agassawa idi maipasngay ni Aenna ken dagiti addina.

Kinitam ti relom. Alas dies median. Agpada da Aenna ken Allan a matmaturog pay laeng. Simmangpetda itay parbangon manipud idiay Manila a pagtrabahuanda. Ditoyen balay da Dante a nagtarus dagiti agkabsat idi maammuanda a ditoykayo nga um-umian nga agassawa manipud naipasngay ti maladaga idi kasangaaldaw. Inurayda laeng ti arinunos ti lawas sa darasdan a nagawid tapno makitada ti umuna a kaanakanda.

“Karuprupa ni Dan,” inyarasaas ni Aenna itay makitana ti kaanakanna. “Naal-alana dagiti matana!” Ti bullad ni Dante ti kayatna a sawen.

“Sharon ti agongna,” binagi met ni Allan.

“Naimbag met, a, ta di ket ‘diay agong ni amana a bukirad!” Nagrinnungiit dagiti agipag.
Natundiris ti agong ni Sharon isu a ‘di mailemmeng dagiti agkabsat ti ragsakda nga isu ti immalaan ti maladaga iti agong.

Nabayag pay a nakiar-arukattit dagiti agkabsat iti ubing ken kadagiti nagannakna sakbay a napanda naturog.

“Ay, sus, Apo!” Napugsat ti panagpampanunotmo iti kigtotmo idi bigla nga agtimek ni Aenna iti ridaw a dumna iti ayanmo. Iti itataliawmo, nakitam a dina pay nasukatan ti pagturogna ken madlaw a pininggolna lattan ti pangatiddogen a buokna a saanen a nagsagaysay. “Allan!” impukkawna. “Umaynak man keddelen! Mabangbangungotak sa!”

“Agbaribarika met, a! Kaska la alipugpog a bigla nga agparang!” inreklamom iti pannakakigtotmo. “Maykadtoy ta siakon ti mangkeddel kenka!” Iggemmo ti rigis nga immasideg iti balasangmo a nakangirsi kenka. Pinidilmo ti pingpingna.

“Aray! Apo met, nagsakit met ti keddelyo! Kasla keddel ti bakla!” inreklamona.

“Tapno sigurado a makariingka. Nalaklaka, aya, ti mabatibat?” kinunam nga umis-isem a nagsubli iti digdigosem a lugan. Insublatmo a pinunasan ti sarming daytoy.
“Ket saan ketdin a bangungot no mariingam ti amam nga agpadpadigos iti luganna after 10,000 years, ala man?” imbales ni Aenna a nakaisemen a manglawlawlaw iti lugan. Ammo dagiti annakmo ti galadmo a sa la makalagipka nga agdalus no adda mangdillaw kenka. Awan makunada nga agiina iti saldetmo, ngem adu ti masaoda iti kinaanusmo a makakitkita iti wara.

“Bangungot nga?”

Tinaliawmo ni Allan nga umas-asideg. Adda iggemna a tasa ken tinapay. Kusokuso pay laeng met ti buokna.

“Kurang la iti digos dayta. Inka ket agdigosen ket, ne, nganngani agmatuonen, kasta pay laeng ti itsuram.” Kiniddayannaka ni Allan. Kastoy ti galad dagiti annakmo. No kasta nga adda mangsurdo kenka, adda met maysa a mangayon tapno ngata patas ti laban. “Coffee, ‘Pa?” inyopreser ti barom.

“Wen man!” alisto nga insungbatmo.
“Ne, ket inkay’ met mangtempla, a,” inkatawa ni Allan. “Siguraduenyo met ti kapekon? Ibagbagak laeng nga umin-inumak iti kape, saanko a yop-opreser kadakayo,” bigla ti panagbalimbing ti barom.

“Imbagak laeng met a kayatko ti kape. Imbagak, aya, a dayta kapem ti kayatko?” imbalesmo. Binelnasam ti sarming sa napanka iti likud ti lugan.

“Makiinumkay’ la kaniakon,” kinuna met laeng ni Allan nga immasideg kenka.
Inawatmo ti indiaya ti barom a kape. Sinay-opmo. Nagmayaten ti banglona a simrek iti agongmo. Simmimsimka bassit. Mayat ti yuuneg ti napudot a likido iti rusokmo. Immigupka pay namindua sa insublim ti tasa iti barom. Imbuyatmo ti maudi a tabo ti danum iti kutit ti luganmo. Sinirigmo a tiningigan ti lugan. Napaisemka ta dakkel ti timmarakianna.

“Ehem,” insig-am ni Aenna. “Naglanga a lugan, a, Pa,” inkatawana. “Impagarupko itay no nagpatakder ni Dante iti baro a negosio. You know, junk shop!”

“Kasta met ti pagbalinam, Manang, no agdigoskan. Agtagilangaka a balasang no kua. Baka ipagarup dagiti lumabas a home for the aged ditoy no makitadaka.” Kinermannaka ni Allan.

“Nagsao ‘diay nakadigosen,” ngimmato ti naingpis a kiday ti balasangmo.

Naggarakgakkayo iti barom. Impisokmo ti tabo ken rigis iti timba sa inasitgam a sinallabay ti balasangmo. Inyawismo ti ipapanyo iti kosina ta idiay nga ituloyyo ti agsisinnutil. Mariknam ngaminen ti bisinmo.

Nasiputam ti panangisungo ti balasangmo iti adina iti timba nga imbatim a nakawara lattan iti abay ti luganmo. Impakni ti barom dagitoy.
INSUROTYO nga agassawa ti panagkitayo iti umad-adayon a bus a nagluganan ti inauna ken ti inaudi nga anakyo. Agawiddan idiay Manila. Saanen a simmurot ni Dante a nagitulod ta awan kadua da Sharon ken ti maladaga a mabati.

Kasla nagbiit ti panagtulid dagiti darikmat no kasta nga adda amin dagiti ubbingmo. Idi laeng bigat-kalman ti panangpasangbayyo kadakuada; ita, namaluboskayo manen. Kanayonen a kastoy manipud nagkolehioda agingga ita a nakalpasdan kadagiti kursoda.

“Kasda la alipugpog a sumangpet-pumanaw,” naisennaaymo. Saan a nagtimek ti asawam. Nadlawmo ketdi ti lanay kadagiti matana.

Nagturongkayo iti dyipmo a nakaparada iti asideg idi saanyon a makita ti likud ti bus a nagluganan dagiti annakyo. Saankayo a nagin-innuni nga agassawa iti dalanyo nga agawid. Agpadakayo a nabungon iti naglaok a liday ken iliw. Pinagandarmo ti lugan. Ti dalan nga agturong iti balayyo ti pinaunormo.

Simmayaat bassit ti riknam bayat ti panagtartaray ti lugan. Ikayab ti napudot angin dagiti lagip a kayatna ti rumkuas iti panunotmo. Ngem simken manen ti liday iti kaunggam idi makasangpetkayo iti balayyo a di man la nadap-awan ita dagiti ubbingmo gapu ta idiaykayo met lattan ‘yan ti apom a nagtalinaed bayat ti panagbakasionda.

Nagtaul ni Spot a nakakita kadakayo nga agassawa. Agkalkalawikiw nga immasideg kenka. Inaprosam ti ulo daytoy. Apungolem koma a pangiliwmo ngem timmaray a nangkamat iti kawitan a mangkarkaraykay iti daga iti asideg ti ruangan. Naimbag laengen ta adda dagiti tarakenyo nga umarikiak iti isasangpetyo. Nakarkaro ket ngata ti liday iti kaunggam no kasta unay ti ulimek ti balay a sangpetanyo.

Iti ikikitam iti ruangan, kas man la nakitam dagiti tallo nga ubbingyo nga agtartaray a sumabat kadakayo nga agassawa. Ngem nabayagen dagidi a panawen. Dakayo metten nga agassawa ti sangpetan-a-panawan dagiti ubbingyo. Nagtarusam a pinakan dagiti dingoyo iti kamarin. Imbilinmo ngamin lattan iti talkem a kaarrubam ti pannakapakanda bayat ti kaawanyo. Kalpasanna, insuotmo ti botasmo ket kinamangmo ti desdes nga agturong iti bangkag.

Iti bangkag, nanglangitka. Kaska la makisarsarita kadagiti nababa nga ulep nga itinnagnan ti nabayagen a padpadaanam a tudo. Ar-arbis laeng ti intintinnag kadagiti naglabas a tallo a rabii.

Nariknam ti apagapaman ti lamiisna a pul-oy manipud iti abagatan ket napadalikepkepka. Adda latta kadagiti ubbingmo ti panunotmo. Kas nagannak, makapalukmeg man iti pusom ti kinanakemda. Kasla kaano laeng idi kibkibinem ida iti panagsursuroda nga umaddang. Ita, makapagwaywayasdan.

Itay makapangaldawkayo, itay sakbay a nagawid dagiti dua nga annakmo, nagtutungtongkayo manen — kas kanayon nga ar-aramidenyo manipud pay idi ubbingda, iramanyo ida iti panagdesision ti pamilia. Ket nupay naganus pay ti panunotda, adda idi dagiti gundaway a masmasdaawkayo nga agassawa kadagiti napipintas a kapanunotanda.

Kas ama, ammom a sika pay laeng ti nakaplastar iti kangrunaan a tugaw no kasta nga agdedennakayo, nupay kadagiti naud-udi nga al-aldaw, kaaduanen a dagiti ubbingyo ti mangidaulo iti saritaanyo.

Saanmo a nagawidan ti panagluam a nakalagip iti saritaanyo itay. Napno latta iti ang-angaw ken kinnantiaw dagiti agkakabsat. Ngem sabali itay. Ket dimo maawatan ti riknam. Ta naidumduma daytoy naudi a panagsasaritayo. Dakayo nga agassawa ti topiko. Wen, dakayo ken baketmo.

Nagrikiarkayo man ngaminen nga agassawa itay bigat ta kurang ti naitugotna a badom. Sinidirmo ta dina man la kinita dagiti kasapulam sakbay a nagluaskayo. Ammona met nga agbayagkayo iti balay da Dante. Narurodka iti sungbatna. Adu kano met ti sabali pay nga insimpana a balonenyo kas koma iti ules ken pungan. Insungbatmo la ket ngarud nga uray sika, nagpakanka met pay laeng kadagiti dingoyo, tinarimaanmo a naimbag dagiti nuang ken baka a mapanawanyo. Nalaingto ket ngamin a sumungbat ti asawam kadagitoy. Bumakbaket, kumarkarit met. Dimo lattan naigawid ti bagim a nagsao iti asawam uray idi pinabulodannakan ni Dante iti T-shirt. Amin ngamin a saom, adda latta sungbatna.

Ket itay, inyawis dagiti dua nga inauna ti panagsasaritayo. Ni Dante ti immuna a nagsao, mangipakita nga isu ti mangidalan. Inamad ti barom ti kasasaadyo nga agassawa ita ta kaaduanen a duduakayo iti balayyo. Pinasingkedanyo ken baketmo a nasayaatkayo met a dua. Inako ni Ellen nga adda dagiti gundaway a sumken ti nalaus nga iliwyo kadakuada. Nga adda dagiti tiempo a mingmingmingam dagiti ladawanda. Idi komustaen ni Aenna ti langenlangenyo, innayonna a siempre, adda latta met dagiti saanyo a panagkinnaawatan, kas normal iti agassawa.

“Ania ti kayat a sawen ti normal?” inamad ni Allan. Awan ti nakatimek kadakayo a dua.
Nagsao ni Dante. “Idi nagkasarkami ken Sharon, imbinsabinsa ti nangkasar kadakami dagiti rebbengen dagiti agassawa. Panagkunak, dayta a pamalbalakad, saan laeng a para kadagiti damona ti agtipon no di ket nakarkaro pay kadagiti agassawa a nabayagen nga agdendenna. Sabali dagiti karit kadagiti agassawa iti naundayen a panawen. Ket dagitoy ti kayatmi nga ipalagip nga agkakabsat kadakayo, ‘Pa, ‘Ma,” kinitanakayo ti baroyo. Nagtung-edkayo nga agassawa nupay maburburtiaankayo.

Nagsig-am ni Aenna. “Umasidegen ti panawen nga addanto metten bukodmi a pamilia. Ket kayatmi koma a sakbay a madanon dayta, maisigurado kadakami a nasayaatkayo latta a dua. Ita, agsaokami nga agkakabsat, ket ibagami dagiti paliiwmi kadakayo. Sapay la koma ta maamirisyo dagitoy ket isu koma ti mangpatibker pay ti panagdennayo, ta saankamin a babassit nga ubbing tapno dakam’ koma ti pakaigapuan ti panagdennayo latta nga agassawa. Isu a no pilienyo ti agtipon, agtiponkayo gapu ta isu ti kayatyo nga agpadpada.”

“Adda ngamin danag iti kaungganmi nga agkakabsat,” binagi met ni Allan. “Iti panagriknami, kasla kanayon ti panagsubangyo. Iti binulan a panagawidmi ken manang, awan pay ti gundaway a saankayo a nagrikiar. Nagbabassit a banag dagiti pagsubsubanganyo. Ti kinawara ni papa, ti kinabayag ni mama nga agrubuat, ken no ania la ditan. Kunkunak ken ni manang a bilibak iti anusyo a mangpadakkel kadagiti babassit a banag. Ket iti panagriknak, kankanayonkayo nga agsinnungbat, ta no maaramidyo a sisasangokami, anianto laengen no duduakayo?”

Awan ti nakatimek kadakayo nga agassawa.

“Madmadlawmi ngamin kadakayo, ‘Pa, ‘Ma, a kasla ad-adda a makitkitayo dagiti saan a nasayaat a maaramidan ti tunggal maysa. Kasla saanyon a makita dagiti nasayaat a kababalin ti maysa ken maysa. Idi nabiitkayo pay nga agdendenna, saan ketdin a dagiti laeng nasayaat a galad ti tunggal maysa ti makitkitayo? Ita ta mangrugikayon nga aguban, apay a dagiti met laengen pagkapsutan ti tunggal maysa ti ad-adda a madlawyo? Agbalbalin metten a kasla oro-plata-mata ti relasionyo. Lumuklukay, imbes nga umir-irut. Awan payen mangngeg manipud kadakayo a makainspirar iti tunggal maysa.”

Nagulimekka. Kasta met iti asawam. Kasla nabaliktad ti lubong iti panagriknam. Adtoy dagiti ubbing a binalbalakadanyo idi, dagiti pakaigapuanan ti adu a panagtitiponyo nga agsasao a sangapamilia, isudan ti mangbalbalakad kadakayo. Saanmo maawatan ti riknam.

“Laglagipenyo koma a duduakayon nga agkadkadua. Ania la ti ganasyon ngay nga agkuykuyog no nakaad-adu met dagiti gundaway nga agsubsubangkayo iti babassit a banag? Saan ngata a dumtengto ti panawen nga aginnumakayo? Wenno naumakayo pay ketdin iti tunggal maysa?”

Nagkinnitakayo nga agassawa iti dayta a sinao ni Aenna.

“Saan met, a,” dagus a naisungbatmo. Adda met insawang ti asawam ngem dimo naimdengan ta kimmutukot iti kaunggam ti kinuna ti balasangmo.

Immangeska iti nauneg. Insurotmo ti panagkitam iti panagalikuno ti bassit nga alipugpog iti pinuoram a kapan-awan. Immaskawka. Ngem napasardengka met laeng ta naipasirmo ni baketmo a limtuad manipud iti linged ti pinuon ti bayog iti batog ti balayyo. Nakadaster daytoy iti sabongan a nalabaga. Nakabitbit iti kalkalainganna kadakkel a nalaga a kawayan a basket. Agturong daytoy iti ayanmo.

Umay siguro agnateng iti dengdengenna, naisipmo ket intuloymo ti nagturong iti nagpan-awan. Ngem nasiputam ti panangpayapay ti asawam kenka. Nagsardengka a bulon ti panangipayongmo kadagiti dakulapmo kadagiti matam a masisirap iti raya ti lumamiisen nga init tapno penkem no talaga a pinayapayannaka ti asawam. Pinayapayannaka manen. Pinukkawannaka pay. Intugawmo ti nanguray kenkuana.

“Agmeriendaka pay, Lakay,” inyisem ti asawam idi makaasideg. Siniputam ti panangidissona iti basketna ken ti panagtugawna a nangbukitkit iti basket. “Kunak no agsublika idiay balay itay mapakanmo dagiti tarakenmo… Ramanam daytoy bibingka a ginatang dagiti ubbing itay,” innayonna ket kinautna ti nagyan ti basketna.

“Agpameriendaka ket awan met innalam nga inumen,” ireklamom koma manen a kas nakaugaliamon ngem nasiputam ti panangiruarna iti thermos cup nga inted idi ni Aenna kenka. Nabayagen a saanmo a nakita ken inusar daytoy. Inawatmo ti sangkailgat a bibingka. Dimmanum ti ngiwatmo idi maangotmo ti alingasaw ti nabang-i a kape nga aggapu iti kallukat a thermos cup.

Nagmarikadekka a nangpirgis iti bibingka. Isubom koman ti innalam idi madlawmo ti napasnek a panangmatmat kenka ni baketmo. Kasla adda puris a naggiteb iti kaunggam idi maimatangam ti saan pay a naukas nga isemna kenka.

Sintagari, inyayatmo nga isubo kenkuana ti naukisan a murdong ti bibingka. Kimmagat ti asawam. Kimmittabka met ket inyawatna ti umas-asuk a kape. Pinuyotam sa simmimsimka.
“Mailiwak kadagidi dati a kinnarinioyo ken mama, ‘Pa,” nalagipmo ti inyarasaas ni Aenna kenka itay agpakada sakbay a limmugan iti bus. Sa simmallin daydi ‘di nairanta a pannakangngegmo iti imbaga ni Aenna iti nobiona iti naminsan a panagtungtongda iti telepono.

“Love, ammom, uray kasanot’ kinasiribmi a babbai, adda latta met rabrabawmi. Uray dakkel ti kompiansami iti bagimi, pakaragsakanmi latta met no adda mangngegmi a mangdayaw kadagiti talugadingmi. Pagbiaganmi dagita, nakarkaro manen no aggapu dagiti makaay-ayo a balikas ti patpatgenmi. Adda gapu a maidasig iti sabong dagiti babbai. Sumalibukagkami no kasta a maarbisan wenno malinnaawankami kadagiti nasasam-it a balikas dagiti ay-ayatenmi. Laglagipem dayta, because I shall require that from you uray inton baket ken lakaytanton,” inggarakgak pay ti balasangmo idi, sa kiniddayannaka idi madlawna nga addaka iti asideg.

Timmakder ni Ellen idi agangin. Apagapaman a nasay-opmo ti kasla kailiwmo a pay-odna. Saan a nailaksid kenka dagiti napudaw a lakkona iti apagapaman a pannakaikay-ab ti gayadan ti dasterna. Miningmingam ti asawam. Napintas latta nupay kas kenka, nasurok metten a lima katukkolna. Ngem kaano kadi nga agpayso ti naudi a panangibalikasmo iti panagraemmo kadagiti makaay-ayo a sagudayna? Saanmon a malagip. Adda kinapudno dagiti imbuksilan dagiti annakyo. Iti panagriknam, kasla pay ketdin saan a normal ti panangyibbetmo iti panangdayawmo iti asawam.

Dimo ammo, nasiputan ni Ellen ti panangmatmatmo iti pakabuklanna. Umis-isem a nagturong iti nagpan-awan. Inasaknan tapno manglinteg.

“Pa, kitaem, ne,” kasla ubing a nangitudo iti bassit nga alipugpog nga agal-allikubeng a nangakup iti dapo ti napuoran a pan-aw.

“Aluadam dagiti mimis ti pan-aw a di napuoran,” kinunam. Dagiti tumaud a subual ti pan-aw ti kayatmo a sawen. Nasaem ti matudok dagitoy.

Nagsardeng nga umaddang ti asawam ket inuraynaka idi umasidegka. Nagkapet kadagiti abagam.

Inallawatmo ti basket a bitbit ti asawam. “Nagdakkel metten ti nangikargaam iti bibingka,” insutilmo idi maallon ti thermos cup iti uneg ti basket.

“Dumagasak koma ngarud nga agkettel iti uggot ti sili nga ilaokko iti tinola. Partiekon ‘diay pupokmo a manok a para koma kadagidiay aggapu idiay Manila,” nalag-an ti sungbat ti asawam.

“Agawidkan ta siakon ti mapan agkettel,” kinunam ket awan iti panunotmo a nangkibin ken nangigigir iti asawam.

“Saanka ngarud nga agkaskasipngetan, a,” kinuna ni Ellen kalpasan ti panagpinnerrengyo.
Nagtung-edka. Ngem saanka a dagus a nagturong kadagiti mulam a nateng. Binuyam ketdi ti dati a kaay-ayom a lung-ay ni baketmo agingga a nailinged iti puon ti bayog iti pagpikoran a dumanon iti balayyo.—O

.

Bannawag, November 24, 2008.

Amin amin kas ‘ti ladawan iti negatibo
Ti disso ken panawen mayaspingen ‘ti tanem
Uray dagiti dissuor ken karayan nagbalindan a rurog
Dagiti bulong dagiti sabong dapodan nga agin-indurog
Rabiin ngem iti langit beggang ti init
A nangpangayed iti lasagna a nangisit
Dagiti tugotna aglunitda a kasla danum
Daytoy ti dalan nga awan dumana’t anniniwan.

Iti turod Ilang-ilang ti Kayo ti langit ken daga
Dagiti sangana iti Ruangan nairakedda
Ket sadiay nakitana ti bagina
Sibibitin, gumawgawawa iti dapan ti Namarsua.

The Door, the Tree (Ti Ruangan, Ti Kayo)

Translated by the Poet

All in all as in a picture in negative
Place and time look like the grave
Even falls and streams have turned to bones
Leaves and flowers to still whirling ashes
It is night but in the sky the cindering sun
Sheds more radiance on his coal flesh
His footprints vanish as upon water
This is the way that resembles a shadow.

Upon the hill an Ilang-ilang the Tree of heaven and earth
Its branches hold fast against the Door
Whereon he sees his body
Clinging, beseeching at the feet of the Maker.

.
*Bannawag, Oktubre 5, 1964
* Pamulinawen, Dandaniw, 1949-1975, Jose A. Bragado ken Benjamin M. Pascual, eds. Metro Manila: GUMIL Filipinas, c1976, p. 130
* Mithi 11/12, Literary Journal of the Writers Union of the Philippines, 1985, p. 81.
* Read by the late poet Leonidas Benesa, with the English translation, during the Southeast Asian Poetry Festival in Jakarta, Indonesia, in 1979. Later translated into Bahasa Indonesia and published in book form with other poems. 

.

Posted with permission from the author.

GAGANGAY LAENG A TSUPER NGEM TALLO A NAPEKLAN A BIRKOG TI IMPAPASKUANA

    KUMKUMPASAN ni Norman Maglaya, 23, ti naparagsit nga ayug ti Paskua iti stereo ti taksina. Maragsakan iti kaadu ti pasahero nga agshopping. Tumuyutoyda iti Avenida Rizal ken Recto Avenue.

     Pinara ti maysa a lalaki ni Norman iti batog ti Cinerama. Kadua daytoy ti asawa ken dua nga annakna. Nakakepkep ti ubing a babai iti kadakdakkelna a teddy bear. Nakaibarikes iti nangina a sinampaltog ti ubing a lalaki ken nagaruat iti kallugong ti cowboy. Agtawenda ngata iti innem ken lima.

     Lumakayen ti lalaki a nakabarong. Agubanen. Natakneng ti langana iti napuskol ti sarmingna nga anteohosna. Ub-ubing nga adayo ti asawana. Mayat ti sukog ti patongna iti pantalonna. Kumepkep ti asul a tisirtna iti nasippukel a barukongna. Napintas koma no di napuskol ti make-upna.

     Adu ti ginatgatangda. Dimsaag ni Norman ket linuktanna ti baggage compartment iti likudan ti taxi a pagikargaanda.

     Sikakaranting ti ubing a lalaki a simmalpa iti sango. Nagtengngaan dagiti agassawa ti ubing a babai iti likud.

     “Saan ho tayo, Sir?” sinaludsod ni Norman.

     “Sa Sikatuna Village,” insamira ti lalaki ti nangisimpa kadagiti linaon ti paper bag a saksaklotenna.

     Naragsakda, naisip ni Norman. Nalagipna ni Joy. Agsagsagana ti asawana iti Noche Buena itay pumanaw iti bassit nga apartment nga ab-abanganda. Dina koma palubosan nga agpasada. “Kakaisuna a Paskua,” kinunana. Ngem adda abalbalay a karina kadagiti dua nga annakda. Walking doll ti bilin ni Baby Joy, electric train ken ni Jonjon.

     Naipatayab ti “I Saw Mommy Kissing Santa Claus” iti stereo ti taxi. Nagsipat ti ubing a lalaki iti abayna.

     “Alam ko ‘yan!” Tinaliawna dagiti dadakkelna iti likud. Pinasurotanna ti kanta.

     “Ay, naku. Natarabit dayta nga ubing ken di masmasleg,” kinuna ti ina. “Nalaing nga agtulad ‘ti kanta!”

     “Uray kasla maip-ipit met nga ipes ti bosesna!” naggarakgak ti ama.

     “Napintas met ti bosesna, sir,” kinuna ni Norman.

    Dayta ti nangrugian ti naragsak a panagpapatangda. Naammuan ni Norman a padana nga Ilokano ni Mr. Baclig.

     Executive ti dakkel a kompania idiay Makati. Tagala ti asawana ngem nasayud nga ag-Iluko.

     Dinamag ni Mr. Baclig no dakkel met la ti mapaspasadaan ni Norman.

     “No dadduma, Manong. Ngem no malasenka, kurang pay nga igatang iti yapuy. Nangruna no madadaelanak. Di umanay ti mapasadaak a pagpatarimaanko. Santo pay ti boundary.”

    “Hmm,” nagtungtung-ed ni Mr. Baclig. “No kayatmo ti agtrabaho, umaykanto idiay opisinak no malpas ti Paskua. Uray ta kunam met a makatawen laengen sa agturposka iti civil engineering. Nasaysayaat met laeng no adda fixed a mabirbirokam iti inaldaw. Nangruna ket dumakdakkel ti pamiliam. Addanto payen gundawaymo a mangturpos iti kursom bayat ti panagtrabahom. Adtoy ti tarhetak.”

     “Agyamanak unay, Manong,” di mailinged ni Norman ti ragsakna.

     Sumrekdan iti nawatiwat a bassit a sungadan ti subdibision. Agaaddayo dagiti poste  a manmano ti adda silawna. Narasay ti balbalay. Kaleddaan ti agsumbangir ti kalsada. Underdeveloped pay laeng ti subdibison. Kas nasao ni Mr. Baclig isuda ti maysa a kaunaan a nagpatakder iti balay ditoy a nabayadanda ti loteda.

     Pagam-ammuan, nasilawan ti taksi iti pagsikkuan ti agibar-ibar a lalaki a nagpatnga iti kalsada. Binaddekan ni Norman ti preno. Naganit-it dagiti pilid.

     Bassawanganna koma ti lalaki ngem dua pay a lallaki a kasla aglanglanga a burangen ti rimmuar iti kasamekan. Nagkullayaw ni Norman idi paturongan ti nakakipis.

     “Iddepem ‘ta headlights!”

     Nagpalikud ti adda nakabarabad a puraw a panio iti pungupunguanna ken ti nagpatnga iti kalsada itay.

     “Ano’ng ibig sabihin nito?” Agtukiad a rummuar ni Mr. Baclig idi guyoden ti adda barabad ti pungupunguanna. Ingguyod met ti kaduana ni Mrs. Baclig. Simmalipengpeng ti ubing a babai iti inana. Nagtalinaed ti mangpatpaturong ken ni Norman. Nakatanga ti ubing a lalaki iti abayna.

     “Paskuaendakay’ la bassit. ‘La, itedmon ‘tay aginaldomi!” Indugsol ti nakabarabad iti panio ti iggemna iti bakrang ni Mr. Baclig.

     “No kuarta, awan. Ngem addad’ta likud dagitay ginatangmi…” Agpigpigerger ni Mrs. Baclig a nangkepkep iti anakna.

    “Kapkapam, Pingol,” imbilin ti nakabaredbed iti panio.

     Inukag ni Pingol ti wallet a naalana ken ni Mrs. Baclig. Nagmulagat idi makitana dagiti nabukel a sagsisingkuenta ken sagsasangagasut.

     Pinanggep ni Mrs. Baclig nga agawen ti petaka. Inarrabis ni Pingol. Napadata ni Mrs. Baclig. Inwadag ni Mr. Baclig ti mangpatpaturong kenkuana. Dinarupna ni Pingol. Ngem nasiglat ni Pingol. Linisianna dagiti danog ni Mr. Baclig sana pinalek iti putan ti pistolana. Nadalupo ni Mr. baclig iti sakaanan ni baketna. Nagikkis dagiti ubbing a nangarayat iti amada. Inkasa ni Pingol ti paltogna.

     “Dika rummuar!” imbugtak ti burangen ken ni Norman.

      Pinagluganda ni Norman iti taksi. Nagtugaw ni Pingol iti abayna a sipapaturong ti pistolana. Iti likudan ti nagtugawan ti pangulo ken ti nakakipis.

     “Ibueltam!” imbilin ti pangulo.

     Tinaliaw pay ni Norman dagiti agama. Di pay nagsubli ti puot ni Mr. Baclig. Impayat ni Norman ti siliniador.

     Idi agsikkoda iti EDSA, nasaripatpatanna iti side mirror ti umip-ipus a mobile car. Nakagin-awa. Pinaginayadna ti luganda ngem dinugsol ni Pingol ti bakrangna.

     “Huwag kang magpapahalata!”

     “Isikkom iti kanawan!”

     Saan a sinaan ida ti mobile, umaw-awengen ti sirenana. Pagsarsardengenna ida.

     “Bilisan mo pa!” Kasla isiwsiwetdan iti kalsada a rummuar iti Metro Manila.

     Iti rear view mirror, nasiputan ni Norman ti panaginnarasaas ti pangulo ken ti nakakipis. Kiniddayan ti pangulo ni Pingol. Dakes ti nagparikna ken ni Norman idi ikasa ni Pingol ti pistolana.

     “Ihinto mo!” naturay ti bilin ti pangulo.

     Nagdesision ni Norman. Nangitanamitim iti ababa a kararag sana binaddekan ti siliniador idi umasidegda iti pagsikkuan, inawidna ti manibela iti kanawan sana giniddato a linettat ti lock ti ridaw. Inkidemna ti timmapuak. Nagtumbling. Inusarna dagiti naadalna iti karate school iti panagdissona. Ngem naawanan iti balanse ket naibatbat iti nalap-ok nga abaga ti kalsada. Natulitulid iti nauneg a kanal. Naitupa ti ulona iti natangken a banag.

     NASISIRAP idi agmulagat. Di makagaraw. Kasla namalmalo ti bagina. Nakabitin ti maysa a sakana. Maibusen ti suero iti uluananna.

     “Dok, nakapuoten!” kinuna ti nars iti sikiganna a mangal-ala iti pulsona.

     Immasideg ti doktor. “Merry Christmas, Mr. Maglaya!” inkablaawna. “Komusta? Aniat’ mariknam ita?”

     Nalagip ni Norman ni Joy ken dagiti dua nga annakda. Nagur-urayda la ketdi idi rabii.

     “Maudi a matandaanak ti itatapuakko iti agtartaray a taxi. Pasaherok ti tallo a hold-apper!”

     “Good!” Naragsakan ti doktor. Di met la nakalog ti utek ti pasiente. “Adda ni Misismo ken dagiti annakyo dita ruar ken ti hepe ti polisia.”

     “Pastrekenyo idan, dok,” kiniddaw ni Norman.

     Simrek ni Joy ken dagiti dua nga annakda. Limseb dagiti mata ni Joy. Pinetpetanna ti dakulap ni Norman. Nagarubos ti luana.

     “Merry Christmas, sweetheart,” inkablaawna. “Nagistayankan. Naimbag ketdi ta naitaraydaka ditoy ospital dagiti pannakabagi ti linteg. Napalalo a danagko idi umayda ipakaammo ti napagtengmo.”

     Nagsaruno da Baby Joy ken Jonjon a nangagek ken ni Norman. Marmaratubbog met dagiti matada.

     “Merry Christmas, Mama, kids… Please, ‘Ma, dika agsangit. Kitaem dagita ubbing, maluyaanda metten, sika! Cheer up! Agyamantayo iti Dios!”

     Simrek ti butiog a hepe ken maysa nga imbestigador.

     “Merry Christmas, Mr. Maglaya,” indiaya ti hepe ti imana.

     Impakaammo ti hepe a notorious hold-uppers dagiti tallo a nakaenkuentroda idi rabii. Natay ti panguloda iti nakapasamakan ti aksidente. Adda iti ward dagiti dua a pasurotna. Pagtagtagiammuan no makalasatda.

     “Ni Mr. Baclig, tsip, komusta?” nalagip ni Norman.

     “Nayospital met ngem saan a grabe. Umayto kano ditoy. Paidanonna ti panagyamanna.”

     Adda nagtugtog iti ridaw.

     “’Mangan no isuda dagitan,” kinuna ti hepe.

     Simmangpet ni Mr. Baclig. Nabendaan ti ulona. Inkuyogna ti pamiliana.

     “Merry Christmas, Norman! Umaykami agyaman ken mangkomusta iti kasasaadmo…” inyebkas ni Mr. Baclig.

     “Nasayaat met, Manong. ‘Suna laeng ta mabayag pay ngata sakbay a makatrabahoak,” insungbatna.

     “Panunotem ketdi ti yiimbagmo daras. Laglagipem ‘di tulagta. Ken ammom kadi a bannuarka?” Impakita ni Mr. Baclig ti paulo a damag ti aginaldaw a pagiwarnak.

     “Ken saan laeng a dayta,” insengngat ti hepe. “Adda naituon a dakkel a gatad iti ulo ni Pedong Pasiklab, ti pangulo dagiti hold-upper, a maipaay iti makatiliw, sibibiag wenno natayen. Sika ti umawat iti dayta a gunggona gapu iti inaramidmo a nakaigapuan ti pannakaipasulimi kadakuada!”

     Kasla di mamati ni Norman iti nangngegna. Nakalua iti ragsakna. #

Naipablaak iti BANNAWAG idi Disiembre 26, 1977.

Copyright 2008 by ANSEL D. CARGO.

All Rights Reserved.

Staying in the hospital’s No Fun
When there’s No Filipino Nurse around!
When you see her Smile at you
You feel as if you ‘re Wanted too!

Thank heavens, she’s All Over the World–
You may Retire anyplace around the Globe
And rest assured you’d be Cared of
With loving Care as you Grow Old!

Around the World the Filipino Nurse is Tops!
She Loves her Craft so much, She Works Hard
To let her Patients think they ‘re Important–
That’s why she’s wanted Anywhere around!

Naliday unay ni Manang Lucing. Lalo no tiempo iti pannangan. Ti laeng katulongda a ni Inday kadkaduana iti  balayda a mangan. Bale isuda a dua lattan iti agsango a mangan. Ni Mang Bert nga asawana, maysa nga arkitekto, ket rabiinto unayen no sumangpet. Siempre, manganto metten dayta iti ruar. Saan a mangan a pammigat, lalo no daytoy ket agdardaras a mapan iti trabahona. Itinto laengen opisinana a mammigat. Saan met a mangaldaw iti balayda.

          Ni Irish, ti balasangda, ken addaan met iti trabaho iti maysa a banko, manmano met a mangan iti balayda. Rabiinton no sumangpet gapu iti pappapananna a gimmick kadagiti kaopisinaanna ken kabarkadana. Saan met a mangaldaw iti balayda. Iti agsapa, manmano met a mammigat. agdardaras met a kanayon daytoy. Kamkamakamenna  met ti orasna.

          Ni Denver, nga inaunaan, ken agtartrabaho iti maysa a line agency ti gobierno ket rabii met daytoy a sumangsangpet. Agdardarasto man met laengen a rumuar iti agsapa lalo no kamakamenna ti trabahona. Saan met nga agaw-awid daytoy a mangaldaw.

          Iti laengen Sabado wenno Domingo, nga adda iti mailaw-an a makilanglang ken ni Manang Lucing. Banag a pagsensennaayan la unay ti ina. Addan ti kabukbukodan a taray ti biag tunggal kameng ti pamiliana. Idinto ta isu ket ditoyna  lattan balayda.

          Ni Lovelyn, ti buridek, estudiante. Adu met gimmick daytoy kadagiti kabarkadana. Masansan nga iti ruar a mangan. Iti bigat, kamakamenna  met ti orasna a mapan agiskuela. Isu a manmano a mangan iti balayda. Ad-adda a kadagiti fastfood joint ti pangpangananna. No yawis ni Manang Lucing iti pannangan, irason met daytoy nga itinton Jollibee wenno McDonald wenno Chowking wenno sadino la  ditan ti irasonna a fastfood a panganan.

          No sika ti ina, ket saan laeng a mapespes no dipay ket kasla maiw-iwa iti nakapimpino dayta pusom. Kasla matudtudok iti rinibribu a dagum ti utek. Ngem nasken na maawatam ti kasasaadmo. Addan ti bukodda a lubong ti kameng ti pamiliam. Idedmam lattan. Ania ngarud. Soloemon a ti sainnek.

          Awanen dagidi a tiempo, nga aggigiddankami a mammigat, mangaldaw, ken iti mangrabii, pasaray isaning-i ni Manang Lucing. Ala ket nalaing met nga agluto. Ngem apay itan a nagbaliw metten ti ayug ti panawen?

          “Kamkamatenda ngamin ti orasda, manang. Uray ta addaak met a kaduam,” yandingay latta met ni Inday.

          “Agyamanak unay, Inday. Naimbag  kenka  ta  makaawatka.”

          Iti maysa nga aldaw a binaon ni Manang Lucing ni Inday a mapan makitienda, adda ti insangpetna nga aso. Maysa a pitbull. Nakapimpintas nga aso. Bibo nga aso.

          “Nangalaam?” Dinamag ni Manang Lucing.

          “Simmursurot kaniak, manang. Agan-aneng-eng. Kasla agsangsangit. Awan met iti nakitak a makinkukua, intugotkon a. Kasla ngarud maragsakan idi inubbak. Isublinto met laeng a, no adda mangtunton.” Dakkel a babai ken nabagi ni Inday.

          “Siguro, naiyaw-awan…”

          “Inyawidkon, manang, ta amangan no masalamaan pay dagitay kunkunak dita ket silianda pay ti kaldona,” inyellek ni Inday.

          “Ala  wen, itedtayonto met laeng iti makinkukua…”

          Nalaing a makiangtot ti aso. Nalangay unay. Ket daytoy ti nangited iti ragsak iti balay. Saan nga agrugit daytoy ta ammona  iti mapan iti comfort room ket ammona iti mapan iti  inidoro ken ammona ti agi-flush. Nalaing a sumala. Ammona  iti agiyawat iti kasapulan, a kas iti sinelas, sapatos ken pagiwarnak. Mabaon daytoy.

          Gapu iti aso, masapa nga agawid iti malem ni Mang Bert. Adda latta ti pasalubong nga awitna a para iti aso.

          Ni Irish, bimmattaway met ti gimmick a sigud nga aramidna. Masapa nga agawid ket adda latta iti pasalubongna met nga ay-ayam, bado, lasos a para iti aso, ta badbadduanna met daytoy. Inggatangan pay ni Irish iti adu a kallugong ken shades a nagduduma iti marisna. Gimmatang kadagiti nagduduma a basket a kagaten ti aso a pagikabilan kadagiti awitenna. Maay-ayatan met ti aso. Kasla  met fashion model.

          Nagduduma met a makan iti isangpet ni Lovelyn a para iti aso. kanayonna a suruan iti sala ken pannagna a nakangato iti kammauna a saksakana. Ket ragsak a ti insangbayna. Agsisinnublatda a mangubba. Inaldawda  met a digosen ti aso.

          Dagiti annak, maysanmaysa iti agdisnudo nga iti siledna iti maturogan ti aso. Ngem ni Manang Lucing iti masurot. Iti siledda ken ni Mang Bert ti maturogan simmangbay kadakuada nga aso. 

          Ala, ket iti naisubli ti ragsak iti uneg ti pamilia ni Manang Lucing: aglalanglangdan a mangan— iti pammigat, pangaldaw, ken iti pangrabii. Sangkapamiliada nga agbuya iti telebision wenno pelikula. Anian a  ragsak ni Manang Lucing. Naisubli ti ragsak ti pamiliana. Gapu dayta iti aso.

          Ngem saan nga agnanayon ket kinaragsak. Dumteng met ti liday iti biag ti tao. Natunton ti makinkukua ti aso. Inkapilitan  nga inted ni Manang Lucing. Naliday unay ni Manang Lucing. Kasta met ni Mang Bert. Ni Irish, ni Denver ken ni Lovelyn. Idi agangay, nagsublida met laeng iti sigud nga aramidda tapno iliwagda ti sakit a marikriknada. Awan iti maaramidan ni Manang Lucing. Kinaemna  lattan ti bibigna. Awanen ti maaramidanna.

          Paskua manen. Intay manen selebraran ti piesta iti  pannakaipasngay ti Messiah. Dimteng manen ti biag ni Cristiano iti panagmaymaysa ti rikna, ti kapanunotan ken iti turongen ti biag: ti kappia, panagayat ken namnama. Sangsangkamaysa a rikna, panunot ket nakem.  

          Ngem kalpasan iti paskua, ania ti mapasamak? Panagsubli iti sigud nga aramid. Kas iti pamilia ni Manang Lucing. Kasapulan pay iti maysa nga aso a simmangbay iti pamilia tapno laeng maisubli ti kinaragsak, panagkaykaysa ken kappia iti uneg ti pagtaenganda. Ngem kalpasan a naisubli ti aso iti makinkukua, nagsubli met laeng iti sigud a kasasaad ti pamilia.

          Kastoy met ti biag. Adda ti paskua a pakaimuntaran iti kappia, panangisagut, panagkaykaysa ken panagayat a sangsangkamaysa. Ngem kalpasan ti paskua, agsubli met laeng iti sigud a kasasaad?

          Saan koma nga urayen iti biag ti sumangbay nga ayup, ti paskua wenno asino wenno ania la ditan a sumangbay a mangited kadatayo iti ragsak, kappia ken panagiinnayat. Ta dagitoy a naitalimameng a values ket addada laeng iti puspusotayo.

          Apay nga urayentayo pay laeng ti sumangbay? Apay nga urayentayo pay laeng ti paskua? Mabalintayo met ti agragsak, agiinnayat ken maaddaan iti kappia uray ni awan iti ayup a sumangbay? Uray no saan a paskua? Saan kadi a nasaysayaat no aginaldaw koma ti paskua?

          Apay nga urayentayo pay laeng ti paskua, idinto ta mabalintayo met iti agragsak, agiinnayat ken maaddaan iti kappia uray no saan a paskua?

NAIMBAG A PASKUAYO AMIN!!! ##

Edit | Leave A Comment »

          Negosiante ni Mr. Reyes. Mautek unay ket awan iti makaatiw kenkuana no maipanggep iti sinnumaran iti ganansia ket liksaben iti porsiento kadagiti amin a  serkenna a kontrata. Wen, ngamin, graduado a kas cum laude iti BS in Accountancy. Top 3 iti board exam. Pinagiinnagawan dagiti nalatak ken dadakkel nga accounting firm tapno makipagtrabaho. Pinilina ti kalatakan unay. Ngem kalpasan iti sumagmamano a tawen, nagikkat tapno agsolo. Nangipatakder kadagiti bukodna a negosio: accounting firm, consultancy firm ken iti kaudian, irugrugina manen ti  panangipatakderna iti  holding company para iti real state. Itoy a kinapartak iti  panagpangto ti career ni Mr. Reyes, adda met ti mapilaw kenkuana,  natalek la  unay iti  kinalaingna ken awan iti makaatiw kenkuana. Ta ngamin rasonna: ti negosiante, nasken a saan nga agpaatiw, ta  no saan, mappog met ti negosiona. Dina serken ti aniaman a transaction a pakaabakanna.

          Wen met a, agpaysu dayta a prinsipiona, saan? Dayta ni Mr. Reyes. Nalatak a negosiante idinto ta dipay nakasagpat iti uppat a pulo nga edad. Baro pay ket paginnaagawan dagiti agkakasirib ken agkakapintas a babai, ngem agsipud ta masirib, ammona  amin ida a liklikan. Ipatona a ti kuartana laeng ti gamgamen dagita a babai. Kenkuana, itedna laeng dayta a kinabaknangna iti babai nga  innanto ayaten.

          Ket iti maysa nga aldaw, immay ditoy Vigan City. Panggepna iti agdebelop iti subdivision ken beach resort iti asideg ti airport. Napintas ngamin ti kabaybayan ti Vigan. Napintas para iti surfing. Ti panangpalubos iti agtabon nga init. Umno la unay nga idebelop para iti turismo.  

          Athletic type ti bagi ni Mr. Reyes. Naayat daytoy iti ehersisio. Isu a dayta a bigat, nagjogging a kaduana ti drayberna iti aglawlaw ti Plaza Salcedo. Lawlawenda ti man-made lake. Namin-adun a daras a nalabsanda ti city hall, Plaza Maestro, St. Paul Cathedral, Archbishop House, kapitolyo ken dagiti managsapsapa a kalesa nga aguray kadagiti turista nga inda ipasiar iti Baluarte, Hidden Garden, Heritage Village ken iti aglawlaw ti Vigan. Agal-alen ti drayber ngem saan pay ni Mr, Reyes. Naub-ubing ket ngem ti drayber. Mabain laeng met ti drayber nga aginana isu nga  intuloyna  latta ti nagjogging. Pasaray tilmonenna ti katayna no malang-abna ti malutluto a sinanglaw, arroscaldo ken empanada, ti makakatay nga ayamuom ti longganisa ken bagnet kadagiti puesto iti igid ti kalsada. 

          “Danum, sir?” inyupreser ti maysa nga ubing a babai. Ti ubing ket nakatsinelas iti sandalia, ken nakabestida iti takuptakop ngem nadalus. Immabay met ti ubing kadakuada a nakigiddan nga agtaray.

          Nalimed iti panagyaman ti drayber, ta sigurado la ketdi a mabang-aran no makainum. Kinitana ti naiplastik a danum ket kasla kayatna nga agawen iti  ubing ket itangadnan nga insegida ket yibusnan dayta. Ala  ket, ammona  met piman iti agparbeng. Isu a nagparbeng.

          “Ipadawatmo wenno ilakom?”  Kuna ni Mr. Reyes. Usarenna pay laeng met iti kinasiribna iti ubing nga aglaklako met iti danum. Tuloy latta ti inda panag-jogging.

          “Siempre, ke’ lako, sir! Balonko me’ a agiskuela ti ganansiak…”

          “Maikamanokan?” ti drayber.

          “Grade Six iti Vigan Central School…”

          “Dinto dayta nga eskuelaan?” dinamag ni Mr. Reyes.

          “Iti ungto ti Heritage Village, sir…” i

          “Tulademto ni sir, daras a bimmaknang ta nalaing a negiosiante…” kuna ti drayber.

          “Saan laeng a tuladen, sir, abake’ pay a…!”

          “Saan pay a naiyanak iti mangabak ken ni sir!” Ket arigna dumanon iti dapan ti isem ni Mr. Reyes iti panangisakit kenkuana ti drayber.

          “Ala  ngarud, awan no awan ngem gumatangkayo ngaruden a sir…”

          “Mano?” kuna ni Mr. Reyes.

          “Beinte singko pesos, sir, ti maysa bote…”

          Dandani naitikleb ti drayber. Idinto ta nagsardeng ni Mr. Reyes a nangkudkod ti di met nagatel a tuktokna. Makael-ellek daytoy.

          “Sag-ootso pisos ti puonanna dayta. Husto ti kinse pisosen a! Nagngina ketdin no beinte singko! Tay kabassitan a bote dayta!” Masiudot pay ti drayber.

          “Negosiante nga  ubing daytoy,” nagkatawa ni Mr. Reyes.

          “Saankayo a gumatang, sir?”

          “Natural, saan!” arigna naggiddan da Mr. Reyes ken ti drayber. Sada naggiddan a nagtugaw iti semento a tugawan iti batog ti city hall. Sadiwa ti angin ket maimasanda nga umanges iti bannogdan a nagjogging. Nakamagmaga payen a ti karabukobda a dua.

          Nangiruar ti ubing iti sangasupot a polboron-Vigan. Nangrugi a nangan, Ket kunana: “Ke’ no diyo kayat iti gumatang iti danumko, mangankayo ngarud iti polboron ta libre me’. Promo daytoy. Aramid ni nanangko…” Inrakemanna ida. “Agsangitak ke’ ibagak a kinabildak no dikay mangan.”

          Inkapilitan a nagan dagiti agamo. Dida kayat ti eskandalo. Lalo ket nataliawda iti likudanda dagiti tallo a pulis a nakatakder iti sango ti munisipio.

          Agsinnublat iti panangsubo ti ubing kadakuada. Maayatan met dagiti dua ta pilia ti ubing a mangsutsutil kadakuada.

          “Hmn, nananam daytoy a!”

          “Karabasa polboron, sir…”

          “Ne, ta mabalin gayam nga aramiden a polboron ti karabasa…?”

          “Wen me’ a, sir. Maaramid pay a karabasa noodles ken karabasa ice cream, nalataken a produkmit’ Vigan.”  

          Ket idi nakaisuboda iti saggatloda ken adda pay laeng ti ngiwatda iti polboron, naspelandan a, kasapulandan ti danum. Arigna dida payen makasao. Talaga naspelandan!

          “D-danum…hik-hikkannak…” imbeddal ni Mr. Reyes.

          “Huray siak…hikkannak…” kuna met ti drayber.

          “One hundred fifty pesos ti maysa a botelia…”

          “Hania! Sal-itka  nga  ubing! Itedmon, matayakon…!” kuna ni Mr. Reyes ket marigatan payen nga  umanges.

          “Kuarta pay a. No diyo kayat, innakon!” Naginpapanaw ti ubing.

          Kimmaut iti petakana ni Mr. Reyes ket inyawatna ti tallo a sagsasangagasut iti ubing. Naginnunadan iti drayberna a nangitangad ti naiplastik a danum.

          “Yo’, ke’ nagngina ke’ danum Viganen!” Tinulad ti drayber ti bengngat ti i-Vigan ket dandani la ket ngarud naltotan ni Mr. Reyes iti tinilmonna a danum.

          KANAYON a sumangbay iti biagtayo ti maysa nga ubing. Ket no dadduma, awitda dagiti pudpudno a burburtia ti biag. Saantayo ida  nga ik-ikkan iti importansia gapu ta ubbingda. Ngem adda kadakuada ti ladawan ti kinainosente. Adda kadakuada ti ladawan ti kappia ken kinasirib. Adda kadakuada dagiti katkatawa ken isem.

          Nagubingtayo amin. Awittayo idi ti kinainosente, ti kappia, ti kinasirib, ti isem ken katkatawa.

          Itoy a paskua 2008, sumangbay manen ni ubing a Jesus iti kadatayo. Awitna ti kinasirib. Ti kappia. Ti Ayat. Ti namnama.  Adda sirib nga awit iti tunggal ubing. Sirib a dipay natibnokan iti pitak ti lubong. Sirib a saguday iti napudpudno a panagbiag. Iti panangselebrartayo ti paskua, umuneg koma iti puso, panunot ken riknatayo ti pudpudno a kaipapanan ni ubing a Jesus. Saantayo koma paitulok nga awanen iti makaabak pay iti kinasiribtayo amangan no maituladtayo ken ni Mr. Reyes ken ti drayberna nga inatiw ken inutekan laeng ti maysa  nga  ubing. Adda nagtaudan ti amin a kinasirib ken kinabaknang…ammoen koma no asino….

NAIMBAG A PASKUAYO AMIN!!

1 bird’s eye view

arm’s length away
i could see
threads on your dress
sweat on your legs

close to mine
i could feel
your warmth
i could hear
your heart beats

i give you kiss
you pretend
it didn’t touch
yet, you’re quiet
with close eyes

you give me hug
when i’m not expecting
you wipe off my sweat
and touch my lips

writing on the hill
we are like dots
we don’t mean much
to rejoicing clouds

rocks of love
they’re to stay
above grass
overlooking the bay

01 arm’s length

dirt road slicing
daffodils hill
well hidden
like teardrops
along your eyelashes
can only be seen
when we are kissing

spokes of bicycle
purring, struggling uphill
tires catapulting gravel
whitening knuckles
gripping handlebar
straining muscles
overcoming obstacles

in a distance
you seem to be
walking on flowers
your hair floating on air
but i’m so close i could see
threads on your dress
sweat on your legs

03 close to mine

i gave you a push
you raise your legs
onto handlebar
gliding down
valley; i come
rolling, tumbling
lots of fun

i didn’t get up quick
i laid down and wait
feeling cool ground
soothing my bruises
i saw bloom, so close
i kiss with my nose

with a glimpse
you’re blocking sun
as you run closer
to where i am
you ask me, if i’m ok
then you lay close to mine

04 i give you kiss

birds flying low
feathery clouds too
elephant grass flowers
betray soft wind
drifting across plain
like snow flurries

i can hear giggles of joy
from kids discovering their toy
not far, a short walk over hill
they are having fun, i could tell
one of their toys went astray
i pick it up and launch it away
it sputters then pick up speed
went up, nobody knows who did

i went back to where you are
in midst of grass, a knee high
skirting side of rolling hills
overlooking bay with colorful sails
you are lying, hands on your chest
your eyes are close, i give you kiss

05 you give me hug

swarming tiny yellow blooms
mingle with three petaled violets
and sprinkle of crawling reds
cradled by skinny grass blades
enough to attract roaming bees
lovingly leaving me in peace

dragonflies are flying high today
it will be a while before rainy day
palm leaves flirting with breeze
by docks overflowing with tourist
urge to walk down boardwalk borne
thirst for refreshment; fresh popcorn

i took your hand and pull you up
i skidded and you fell on my lap
look at each other, we both laugh
took your bicycle offered me ride
i told you. we should walk side by side
you smile so sweet, you give me hug

06 writing on the hill

birds are circling overhead
maybe jealous of what we did
perhaps they are nesting herein
from birds’ eye view, we are specks
two dots traversing field of green
slowly encroaching on their domain

three visible lines from top of a hill
then i thought of writing something
that can be seen so many miles away
it could be simple and easy to say
made a sharp turn to left, forty paces
went up for big circle, traverse down left
traverse up right, resting at bottom of E

i heard screams from boardwalk, loud
pointing to where we are lying down
i guess they got our message clear
something you and me desire to hear
sometimes we are on pages of forgetting
blame not yourself but start by saying

07 rocks of love

tourist are coming to join us
taking pictures; lying on grass
forming a beautiful word love
took turns standing in mids of O
asking lots of question, who we are
we smile and they are loving it so far

i started slowly putting rocks on letter
then all of a sudden we are altogether
forty paces, a real challenge to cover
thanks to mother nature, rocks all over
we work like well seasoned stevedores
we sweat, sing, joke and laughter pours

time passed; rock solid word is form
we didn’t expect personal in return
besides a satisfying feeling building
and photo with our smile to remember
amazing how we want to be a part
of anything popular, worthy or not

ssssssssssssssssssssssssssssssssssssss

Diyos ti agngina kadakayo nga sangpada.md

http://poemhunter.com/manonton-dalan/