Essay ni Jaime M. Agpalo, Jr.

Disiembre 16 manen. Panangrugi iti sangkagimongan a katolisismo nga agriing iti parbangon a mapan makimisa iti las-ud iti siam nga aldaw. Ti alingawngaw ti kampana ti manglukag ti naimas a panagurok ket maunnat a dagus ti tallo katukkol a kukot. Maakkal ti napekpekkel-napespespes a salladay. Maidisso ti laladut ken samsammuyeng. Dagiti agsisinnungbat a taraok ken konsierto dagiti kuriat ti mamagkaranting iti panangsarakusok ti lam-ek. Whey! Kuyegyegan ti angep ken sang-aw ti linnaaw a buyogan ti bang-i ti mapupuoran a garami wenno lamen.. Kapinnerreng ti naraniag a baggak. Iseman iti panangbuya ti panagtinnag dagiti layap – make a wish! Isagana ti panio. Adda ngata isuna? Madlawnak ngata? O naraniag a bulan/Un-unnoy indengam/Dayta naslag a silawmo.. Aysus! nalipatan a siniglot ti panio! Ket inton makadanon iti sungaban ti simbaan, aprosan ti buksit ken tilmonen ti ayamuom dagiti malutluto a puto, bibingka ken dadduma pay ket itanamitim: dagasenkanto. Siuulimek ken sipapasnek iti uneg ti simbaan. Eksena daytoy ti Misa de Gallo.

Ngem ipalagipmi a maipangpangruna koma ti kaipapanan ti misa de gallo wenno simbang gabi tapno ad-adda a marikna ti kinapateg daytoy duogan a tradision. Lukagen koma dagiti pinanid ti isip, ti ridaw ti puso ket amirisen a nalaing no ania ti pudpudno a kaipapanan daytoy iti biagtayo.

Maidisso koma dagiti di maikanatad nga addang ken ingpen a para iti bukod laeng a panggep ken pagsayaatan. Saan koma a barengbarengen no di ket lalo koma pay nga intay patgen ken ilalaen daytoy ta karamanen iti lasag ti kinaasinotayo a kas Kristiano, a kas dara ti pammati ken sursuro nga impasagepsep kadatayo dagiti dadakkeltayo nga inadawda met kadagiti dadakkelda ken iti immuna a kaputotan.

Ta ania ngamin aya daytoy a Misa de Gallo?

Saan a gagangay a tradision daytoy no di ket kasapulan nga intay aramiden. Saan a kas iti panangtungpal laeng iti maysa a bilin, wenno gapu iti bukod a panggep ken rason no di ket aramiden gapu ta karamantayo iti naisangsangayan a pagteng kadaytoy a sangkagimongan nga aramid.

Iti intay panangaramid, ipangruna koma dagiti pudno a kaipapananna ken panggep: panangpabileg ti relasion iti pamilia, a kas sangsangkamaysa nga agdaydayaw, ta kas iti kunadan, ti pamilia sangsangkamaysa nga agkararag ket agtalinaed a sangsangkamaysa. Agtalinaed a naamnut ti pamilia.

Panangpabileg ti relasion kadagiti gagayyem, kaarruba ken sangkakomunidadan. Itoy a Simbang Gabi, maukas la ketdi dagiti isem tunggal maysa iti pannakakita kadagiti kaarruba ken kabarangayan, “ti sabong ti dardarepdep” wenno “apple of your eyes”a nupay dikay nagtutulag ket sangsangkamaysakayo iti kapanunotan ken turongen iti las-ud iti siam a parbangon. Ta saan kadi a ti pannakakita kadakuada kadagita a kanito ken kaipapananna iti inkay panagmaymaysa, saan laeng nga iti aramid no dipay ket iti rikna ken panunot nga agturong iti pudpudno a kaipapanan iti biag? Ala ne, makapaisem, di met?

Itoy a siam a parbangon, mapasamak panangparasuk iti natibtibker a pammati nga adda daydi naipasngay sadiay Bethlehem nga immay a timmao, a saan laeng nga umay mangisalakan no dipay ket nangisuro kadatayo no kasano iti agayat ken paayat wenno agiinnayat.

Ket kadagitoy a siam a parbangon, mapasamak iti nairut a panangtingiting ken panangtimbang kadagiti linaon ti pusotayo – ti puso ken rikna a panagsagana iti panawen nga intay rambakan iti pannakaipasngay ti Messias.

Daytoy a sangsangkamaysa a kapanunotan ken turongen ket adda ti naisangsangayan a bileg a namagkikinnammayyet iti tunggal maysa, nga isu daytay dinto marsaak a pammati. Dagitoy a parbangon a pakariknaan iti naisangsangayan a kinaadda ti Messias iti tunggal maysa a kas panagsagana wenno preparasion iti selebrasion iti pananglagip ti pannakaipasngayna. Naitalimameng iti puso daytoy a rikna. Marikna daytoy a talinaay ken pia.

Adda kadatayo ti pudpudno a kaipapanan ken panggep daytoy a selebrasion. #