“Ano yon, Apong?” paarasaas ken mabutbuteng ti panagsaludsod ni Anya kenni Apong Manning a nakaprente nga agbasbasa iti Bannawag iti butakana iti balkon. Kalkalpas ti naladaw a pangrabiida.

“Ket tukak ken kuriat a. Dimo ammo?” ni Balong a nakapakleb a manguk-ukag kadagiti children’s books a balon ni Anya manipud iti siudad ti simmungbat. Pitonan. In-inauna laeng iti sumagmamano a bulan ngem ni Anya. Kaarruba ken anak dagiti talken iti talon da Apong Manning. Nagaget ken nanakem nga ubing ket pagaayat dagiti apong ni Anya nga ayaban a maturog iti balayda. “Mumu kunam itay nagpukkaw ti pittagaw, sa ita, mabutengka manen iti uni ti tukak?”

Dinilatan ni Anya ni Balong. Intuloyna a kinoloran ti drawing ti pusa iti coloring book iti sangona. Kas ken Balong, nakapakleb met daytoy.

Nagganakgak manen dagiti tukak a binulonan dagiti kuriat ken dadduma pay a mangrabrabii manipud iti kataltalonan. Pagammuan, adda naggakgak a battog iti sirok ti kayo iti asideg ti balkon. Nagtugaw ni Anya sa nakaal-alisto a timmakder. Linayawna ni Balong. Immasideg iti apongna.

 Napaisem ti lakay iti marmarbibi nga itsura ni Anya. Indissona ti basbasaenna ket sinaklotna ni Anya. Indissona ti basbasaenna ket sinaklotna ni Anya. Siaanat daytoy a nangapros iti pangatiddogen a buok ti apona.

Anya and Balong as rendered by Daniel John Quaimas, 8 years old. Posted with permission.

Damo ni Anya ti umay agbakasion iti away a dimmakkelan dagiti dadakkelna. Iti siudad ti nakayanakanna. Dimmakkel a managsakit. Nakusim ken saan a mangan no awan ti sidaenna a karne, banag a kanayon a dillawen dagiti apongna no isuda ti mapan bumisita iti siudad. Nabessag ti kudilna ken kanayon nga agpanateng.

“No kayatmo, itiliwanka iti tukak inton bigat. Naimas nga ituno, kunam sa! Barbareng no mangankanton iti adu, uray ta karne met,” kinuna ti lakay.

“Hamburger a tukak, kayatmo?” insurdo latta met ni Balong a bulonna ti nangtiliw iti simutsimot a nagdisso iti abayna. “Uray daytoy ket nananam!” inyayatna kenni Anya ti natiliwna.

Simmalipengpeng ni Anya iti apongna a lakay.

“Saanmo kad’ nga ikasta ta adim, barok,” inyisem ti lakay kenni Balong. Idi kuan, adda nalagip ti lakay. Imbaonna ni Balong a mapan mangala iti pagkingkian iti laem.

Idi makasubli ni Balong nga iggemna ti nasindianen a kingki, impaiddep ti lakay ti  bombilia ket namtaar ti dumuyaw a silaw ti kingki. Indisso ni Balong ti kingki iti datar iti tengnga ti beranda. Di nagbayag, adda nagparang a simutsimot ket rinugianna a rinikos ti sindi ti kingki. Immadu dagiti simutsimot idi agangay. Nasiraman ti payak ti maysa ket natinnag iti asideg ti sakaanan ti kingki. Pinidut ti lakay daytoy sa imparabawna iti lukong ti dakulapna.

“Daytoy ti simutsimot,” inlawlawag ti lakay. “Saan a mangan-ano. Naggapu iti bunton dagiti anay dita bangkag. Kaykayatda nga asitgan ti silaw ta usarenda ti lawag a kas giyada. Ditoy away, adu dagiti banag a saanmo a makita, mangngeg, marikna, malang-ab, ken maramanan idiay siudad.”

“The five senses,” inyingles ni Balong. “No kayatmo ket ipakitak no bigat ti paggapuan diay hamburger a sangkadagullitmo itay mangmangantayo.” Timmakder ket pinagsilawna ti bombilia iti bobeda.

“E, di sa Makdo. Adu ti hamburger idiay. Saan mo naman mapulot yang English kalabawmo?” Kasla kayatna a piduten ti awan payakna a simutsimot iti dakulap ni apongna a lakay ket ibatona ken ni Balong.

“Ket idiay iskuelaan a. Siak ti kalaingan kunam sa. Narawetak ngamin iti saluyot ken marunggay a nasagpawan iti tinuno a dalag. Nakarantingak pay. Makitam dagitoy maselko? Narnek iti karnet’ tukak.” Pinagpilko ni Balong dagiti takiagna. “Saan a kas kenka a nalusiaw, kasla rabanos!” Tinaldiapanna dagiti libro. “Siguro, mamatika la unay iti istoria iti komiksmo nga agbalin a prinsipe ti tukak, ania?” Napakiet idi duklosen a keddelen ni Anya ti bakrangna. “Gak, gak, gak!” inkatawana ket limmagto a kasla tukak nga immadayo.

Napaisem ti lakay.

Saan a nagbayag, nagsardeng dagiti tukak. Naulimeken ti aglawlaw. Isu pay laeng ti pannakadlaw ni Anya iti nalawag a sellag ti bulan iti paraangan. Kimmita iti ruar sa nagsuyaab. Inyawis ti lakay kadagiti dua nga ubbing ti pannaturogda.
.

Nalag-an ti rikna ni Anya a nakariing iti dayta a bigat uray no isu ti naudi a bimmangon. Awan ti mariknana a rarek iti karabukobna. Nagin-inayad nga immasideg kenni Balong a nakatalikud iti naggapuanna a ridaw. Nakakulumpio ti padana nga ubing iti lamisaan a mangnutnutnot iti bukel ti naluom a bunga ti mangga. Tugkikenna koma ti bakrang daytoy ngem isu met a tumaliaw.

“Umayka mamigaten tur-og ket agur-urayen ni apong dita ruar. Intayo kano dita barikir barbareng makitam ‘tay prince charmingmo a tukak,” inyawis ni Balong idi gandaten ni Anya ti agtarus a rummuar iti balay. Ruam ngamin ni Anya idiay siudad ti saan a mamigat ket pagangayanna a panay sitseria ti ipaunegna agingga iti pangngaldaw.

“Ramanam daytoy papaya, pangpalabbasit iti pingping. Wenno daytoy naluom a mangga, pagpapintas iti mata,” intudo ni Balong ti nakapinggan a dadakkel a mangga. “Wenno agsidaka iti pinakbet a paria tapno saannaka a sidaen ti sirena.”

“Nagadu nga ammomon. Insuro amin da mammo dagita?”

“Ket wen. Ni pay Amang ken ni Apong. Dimo ammo a ta awan dagitoy idiay Manila.”

“Adu met a. Nagadu ti magatang diay SM,” imbales ni Anya ket pinidutna ti maysa galip a mangga. Rinamananna. “Nagsam-it daytoyen? Nabaglo pay.”
 
“Ania ti SM, bangkag kadi wenno talon?” impormal ni Balong.

“Igno! Dakkel a mall a pakagatangam iti amin,” immisem ti ubing a babai. Naragsakan ta nakasarak iti pangatiwanna a banag kadaytoy natarabitab a kasadaranna. Tinimtimanna ti nakabaso a gatas nga inyawat ni Balong. Magustuanna ti naidumduma a raman daytoy.

“Kasanot’ kadakkel dayta kunkunam a mall? Nalawa kadi met ti pagiwaywayan iti kalding?” kasla masmasdaawan ni Balong a nangmatmat kenni Anya a nangitangad iti sangabaso a presko a gatas. Imbaw-ingna ti isemna idi makitana ti gatas a kasla iming a nabati iti subsob ni Anya.

“Ignoka a talaga. Kunak man no sika ti kalaingan diay klaseyo? Mall lang, di mo pa alam?” pinasikiganna a kinita ni Balong. Inamlidanna ti subsobna idi isenyas ni Balong ti naipilkat a gatas.

“Ammom ngarud ti taltalon a pakaalaan iti presko a makmakan,” insungbat ni Balong.

.
Di nagbayag, pinukkawanen ida ni Apong Manning. Nagtaray dagiti dua nga ubbing a nagtarus iti paraangan. Nadanonda ti lakay a nakatakder iti abay ti maysa a karison.

“Alan, appok, lumugankayon,” imbilin ti lakay.

Arinsarimadengen ni Anya. Mabuteng iti dakkel a baka a naipakat iti karison.

Inyawat ni Apong Manning ti tali ti Baka kenni Balong a nakagaygayad ti ngirsina idi bagkaten ti lakay ni Anya nga inlugan.

“Kumpetka a nalaing, Snow White, baka no matinnagka,” insurdo ni Balong idi makatugaw dagiti agapo iti karison.

“Uray sika met, Igno,” imbales ni Anya. Nakipagkatawa ni Lakay Manning iti sinnurdo dagiti dua nga ubbing.

“Let’s go, Braman,” ginutad ni Balong ti tali. Kasla adda nakem ti baka a nagna a nangsurot iti bit-ang nga agpasurong.

“Asino ti Braman?” sinaludsod ni Anya.

“Ket daytoy baka a. ‘Cow’ iti English. Paggapuan tay hamburger a sangkasaom. Kayatmo ta umilgapak dita patongna damdama ta isu ti pangaldawmo?” intaliaw ni Balong ti isemna kenni Anya.

“Apong ne, kitaem ni Balong. Mangrugi manen. Itay pay laeng a loklokoennak,” inriri ni Anya.

Napaisem laeng ti lakay. Kinusona ti buok ni Anya.

“Ket agpayso met. Nakarawrawetka iti karne. Dika la maasian kadagiti parpartienda a baka kada nuang a sidsidaem,” inrason latta ni Balong.

Saan a sinungbatan ni Anya ni Balong. Nagtalangkiaw ketdi idi makangngeg iti nasinggit nga uni ti kalding. “Apay a nagdakkel ti susona?” sinaludsod ni Anya idi malabsanda dagiti sangainaan a kalding a nakawayway iti igid ti dalanda.

“Ket no isu ti nangalaak itay kadatay ininummo a gatas!” agkatkatawa ni Balong a nangabog iti baka.

Agmurmuregreg ni Anyan a nagkita kenni Apong Manning. Nagtung-ed ti lakay. Limmabaga ti ubing.
Inlawlawag ni Apong Manning nga aggapu kadagiti inna a kalding wenno baka ti gatas nga in-inumenda iti inaldaw. Ti laeng giddiatda ditoy probinsia ket puro ken presko ti gatas idinto a naipreserba a napulbos ken malaokan iti danum dagiti magatang a gatas iti siudad.

.
Di napuotan ni Anya ti pannakadanonda iti barikir nga ayan ti kalkalapaw ni Apong Manning gapu kadagiti nagkaadu a napipintas a banag ken buya a damo a makitana. Kasta unay ti pannaka-ay-ayona kadagiti agsasallupang a bullakayan a tuwato ken dagiti nadumaduma ti kolorna a kulibangbang nga agakar-akar kadagiti sabong dagiti ruot iti igid ti dalan. Anian a siddaawna iti nalitnaw a danum nga agay-ayus iti waig a nakaipasurotan ti desdes a kumamang iti bassit a dissuor iti asideg ti kalkalapaw ni Lakay Manning. Kasta unay ti ayatna a nangtulad-tulad kadagiti umarikiak a kiaw nga agalla-allatiw iti nalayog a kapas-sanglay iti makanawan ti kakawayanan.

“Kitaem daydiay ne ket kasla agsalsala iti rap!” intudo ni Balong ti allalawigan nga adda iti sirok ti salamagi. Nagayek-ek ni Anya idi makitana ti panagpugiit ken panagsirko ti naglaok a puraw ken nangisit ken atiddog ti ipusna a tumatayab.

“Ken dagidiay ne, nakatagtagarida!” intudo ni Anya dagiti perperroka iti ayan ti balang a sili ti sairo nga asideg met laeng ti puon ti salamagi. Nalagip ni Anya dagiti nakitana idi a tumatayab iti Manila Zoo ngem duma ti kinaragsak dagiti adda ditoy. Apay ngata?, nakunana iti bagina.
“Intay idiay karayan,” kinuna ni Apong Manning. “Burakentayo ti ramak idiay Libtong.”

Simmurot dagiti dua nga ubbing iti lakay. Nadanonda sadiay ti Tatang ni Balong. Madaman nga aglutluto iti pangaldaw da apongna a baket ni Anya ken ti nanang ni Balong.

“Diak ammo ti aglangoy,” kinuna ni Anya kenni Balong idi addadan iti igid ti waig.

“Ditoyta laengen ababaw. Isurokanto nga aglangoy intono nairuamkan ditoy away,”  inyisem ni Balong.

Manipud iti ayan dagiti ubbing, makita ti tapaw ti bassit a pumirak a dissuor a mangparnuay iti kakasla napino nga arbis a kinawiwitan iti dakkel a bullalayaw.

“Wow, rainbow! Nagpintasen!” nayesngaw ni Anya.

“Bullalayaw, kunami iti dayta. Aguray ta yaramidanka iti bassit,” kinuna ni Balong ket adda inruarna iti bolsana. Pagpugsit a naaramid iti sanga-lawas a bulo — kasla palsuot ngem adda bukona iti maysa a bangir, naabutan iti bassit. “Inaramidko daytoy itay matmaturogka pay.”

Pinunno ni Balong iti danum ti pagpugsit. Sinangona ti dissuor sa impugsitna ti napino a pugsit iti angin ket nagparang ti bassit a bullalayaw. Napalalo ti isem ni Anya idi ipasublat ni Balong ti palsuot. Nagay-ayam daytoy agingga iti um-umana.

Napanda nagtugaw iti takdang a kadaratan ken kabisilan idi agangay.

“Kitaem daytoy ne,” inyawat ni Balong ti naingpis a nagtimbukel a dippig ken umasul a nasileng a kasla tansan ti kadakkelna a bisil.

“Nagpintasen!” nayesngaw ni Anya ket impalawlawna ti panagkitana iti asidegna. Napunno ti aglawlawda iti dalumpinas a bato a kas iti impakita ni Balong.

Pimmidut ni Balong iti sabali sa timmakder.

“Buyaennak ta sumarek no manonto ti agbalin nga annakmo,” inkirem ni Balong ket impasayagnan ti dippig a bato iti rabaw ti danum. Naglagto-lagto ti bato iti rabaw ti danum, naminlima, sakbay a limned.
“Huuu, agpayso aya met dayta,” kinuna ni Anya ngem tinuladna met laeng ni Balong. Napalalo ti katkatawa dagiti dua idi saan a makapadayasdas uray no maminsan laeng ni Anya. Ngem nasursurona met laeng idi agangay.

“Tulad-tulad, anak ti kurad,” inkantiaw ni Balong.

Idi naumada iti ay-ayamda, napanda iti asideg ti kalapaw.

“Ania dagitoy?” intudo ni Anya dagiti kasla babassit nga abut iti katapukan.

“Balay ti sanud-sanud.” Kinuna ni Balong.

“Ania ti sanu-sanud?” inimtuod latta n Anya.

“Aguray ta itiliwanka,” insungbat ni Balong. Inin-inayadna nga inkurob ti imana iti abut. Inakuyna ti tapok sa pinuyotanna. Naitangkarang ti kasla agbagbagi nga ampas ti aso. Nangparut iti buok ni Anya. Insingdanna daytoy iti natiliwna a sanud-sanud a kimmutkot iti sabali nga abut. Idi guyodenna, addan kadua daytoy. Napalalo a ragsak ni Anya.

“Agaramidta iti sinan-banga,” inyawis ni Balong idi agangay.

“Sige! Kasano?” insungbat ni Anya a paspasurot lattan iti aramiden ni Balong. Maayatan kadagiti adu nga ammo nga ay-ayam ti kabarbaro a gayyemna.

“Agummongta iti tapok,” kinuna ni Balong. Immuestrana ket tinulad ni Anya. Nakaummongda iti dua a bunton. Inkutukut ni ni Balong ti sikona iti tuktok dagiti bunton.

“Tumalikodka biit.”

“Kasanok a masursuro no tumalikodak?” inrungiit ni Anya.

“Makaammoka,” kinuna ni Balong ket inisbuanna ti bunton nga inaramidda.

Nagellek ni Anya.

“Isbuam metten a, ta maysa,” kinuna ni Balong.

“Mabainak.”

“Alan a. Sa ngarud siak?”

Inisbuan met laeng ni Anya ti maikadua a bunton.

“Risay, pugot. Risay, pugot,” inkansion ni Balong ket rinugiannan nga inin-inayad a kirkiran ti saan a nabasa nga aglawlaw ti inisbuanna a bunton agingga a nailasin ti nabasa ken ti kasla nadamili a sinan-banga. Tinulad ni Anya ket saan a maungpot ti ellek dagitoy idi marupsa ti ar-aramiden ni Balong idinto a saan kenni Anya.

“Ang panghi!” kinuna ni Anya.

“Intan agbuggo,” kinuna ni Balong ket immunan iti danum.

“Ay palaka!!” intudo ni Anya ti sikiganna.

Nagkatawa ni Balong. Pinadasna a tiliwen ti tukak ngem nakataray. Idi kuan nadlawna dagiti bayyek nga aglalangoy iti bassit a libnok. Inayabanna ni Anya.

“Annak dagiti tukak,” kinunana. tapno ipakitana ti langa dagiti annak ti tukak.

Madamdama pay, pinukkawan ida ni Lakay Manning. Nakasaganan ti pangngaldaw. Nagtaray dagiti dua nga ubbing a nagsubli iti kalapaw.

“Ay, agpikniktayo gayam,” kinuna ni Anya ket immunan a simmango iti papag iti sirok ti maysa a kayo a narnuoyan iti bunga. Timmangad idi makalabay. Inwarasna ti panagkitana iti aglawlaw. Kinitana ni Balong idi agangay. Agsalsaludsod dagiti matana.

Immisem a nagtung-ed ni Balong. Intudona ti puon ti kayo. “Puon ti mangga dayta,” kinunana sana insublat nga intudo ti nakapinggan a naluom a bunga ti mangga. “Intono madamdama, ipakitakto met diay ‘supermarketmi’ ditoy away a pakakitaam kadagiti puon ti kalamansi, santol, bayabas, papaya, ken adu pay a prutas. Adu met dagiti nateng a mula ni Apong kas koma iti bitsuelas, utong, ken balatong.  Isuna laeng, a, ta saanda a naiyurnos iti uneg ti refrigerator a kas idiay SM.”
 
Nakadlaw ni Anya. “Nakastrekkan iti mall wenno saan pay?”

“Diay lugar a pakagatangam iti amin ken pagis-istambayan dagiti estudiante ken panganan iti hamburger ken French fries?” Immisem laeng ni Balong. “Uray ditoy away, a, ket adda met ti burger isuna laeng ta inapuy ti kabulonna. Tukak-burger,” intudo ni Balong ti kitkittaben ni Anya a naprito a kasla nagiling a karne a nalaokan iti itlog ken arina.

Insardeng ni Anya ti mangkittab iti iggemna sana kinita ni apongna a baket. Nagtung-ed ti baket sa immisem. Kinita ni Anya ni Balong. In-inut a nagkusipet dagiti matana. Biniding-bidingna ti iggemna.

“Uray a ta naimas met!” insungbatna idi agangay ket nangala manen iti nayon ti kanenna. “Kastoy kadi met ti kaimas ti nateng?”

“Naim-imas pay a,” kinuna ni Balong nga umis-isem.

.

—————-

Second Prize, Cabie PINILI (Short Story for Children).

Published in the August 17, 2009 issue of Bannawag. 2009, No. 43, pages 2, 4, 36-37, 41.