Impullasitko ti basbasaek a Bannawag idi matimudko ti nagsardeng a motorsiklo iti batog ti ruanganmi. Bimmaringkuasak ket inalistuak a sinapul ti sapinko. Napandagan gayam daytoy kadagiti adu pay a kinaiddak a Bannawag.

Naipangatokon ti sapinko idi madlawko nga akinruar dagiti bolsana. Uksotek koma tapno baliktadek ngem isu met nga adda agpukkaw iti ruar. Ammok lattan a ti nagmotorsiklo.

“Ittongggggg. Ittongggggggg. Uksotemonnnn,” naitimkak a ni Anwil a barkadak.

“Wennn,” insungbatko. “Uksutekonnn. Umayakonnn,” impukkawko met ket inuksotkon ti buslot ti panerraan ti siledko.

Tinarayko a linasat ti kadaklan. Nagdalagudogak iti agdan. Naladawen idi makitak ti kinurad a pusami a nagkubukob iti maikatlo a tukad. Nailisik ti dapanko ngem immuna ti ludingasko a nagdisso iti arsadanan ti agdan.

“Ne, ana’t kuemon, kompad,” naitimkak ni Ascual a sabali pay a barkadak. Ngem saanko a makita daytoy ta kasla kaserserrekkon iti pagsinean.

“Kayakoto!” Tinuladko ti ayug ti hapon ngem am-amangawkon sa ta diak metten makakunail. Nadlawko laengen ti pannakabagkatko. Ammok lattan a ti papagmi iti sirok mangga ti nangipaiddaanda kaniak agsipud ta nadlawko nga addayo dagiti basarna. Darasenmi ngamin a lekkaben no awan ti pangaronmi.

“Guyudem, guyudem,” natimkak ni Anwil. Dagus met a nadlawko ti pannakaibaba ti siper ti sapinko.
“Dayta aya,” agarup indil-ag ni Anwil. “Guyudem nga ipangato ti kunak ket aguyauy dagiti sakana.” Nariknak ti pannakaiyasa ti bukotko iti papag idi maisinak nga agpangato.

Mariknak nga apagapaman laengen ti sakit ti naibalo nga ulok. Ngem nagtalinaedak a nakakidem ta kasla agposipos pay laeng ti panagriknak.

“Nagsinal-iten,” naitimkak manen ni Anwil. “Kakaisuna nga adda pagkakuartaan, madisgrasia pay met ni daytoy!”

Dayta laeng ket gulpe a nagmulagatak. Bimmaringkuasak ket winagwagko ti ulok.
 
“Pagkakuartaan?” Pinagsinnublatko a minatmatan da Anwil ken Ascual. Nakatakder ni Anwil iti inuluanak itay nakaiddaak pay idinto a nakatugaw ni Ascual iti iking ti papag.
 
“Sigurado, kompad,” intungtung-ed ni Ascual idinto timmunnal dagiti pangunegen a  mulagatna.
 
“Ahhh, ammokon,” impugtok. “Napigsa ‘diay pagpa-seroksanyo agsipud ta dandanin agserra dagiti klase.” Katulungan ngamin da Ascual ken Anwil iti maysa a dakkel a pagpakopyaan iti sango unibersidad. Paraikabil ni Ascual iti tinta idinto a para ayab ni Anwil iti agpaseroks. Napigsa ngamin ti kompetisyon iti sanguanan ti unibersidad.
 
“Huh, adda kad’ met,” inpugtit ni Anwil. “Ket no addada metten prinsipal a gimmatang iti bukodda a pag-seroks.”
 
“Sabagay, sadiay ti nakaalaanmi,” kinuna ni Ascual idinto nga inyawatna ti maysa papel.
 
“Mapa ti kinabaknang,” naiyesngawko nupay saanko pay a kinita daytoy. Nalagipko ngamin daydi nobela a naturogak idi rabii. Maipanggep daytoy iti panagkali iti kinabaknang nga inkali dagiti hapon.
 
“Saan,” inwingiwing ni Anwil. “Basaem ngamin, a.”
 
Kinuridemdemak agsipud ta medyo ma-lowbat sa metten dagitoy pangunegen a kusipetko.

“Naggapu iti presidente ti Gumil Filipinas? Immulagatko ti siddaawko. “Ti Gunglo Dagiti Mannurat nga Ilocano?”

“Kasta ti panagawatko, kompad,” intung-ed ni Anwil ngem saan a simmurot a nagpangato ti akinbaba a bibigna. “Nabati dagitay immay nagpa-xerox a babbaket daytoy originalna.”

“Mimistran sa dagidi a babbaket,” kinuna ni Ascual. “Dip-id kuna di luganda ket.”
 
“Superbisor kada prinsipal kunam,” inyatur ni Anwil. “Daydi drayberda ti malasinko. Mastir titsir dita laud.”
 
“Superbisor kada principal?” immulagat ni Ascual. “Apay ngarud a lila ti awagmo idi kadakuada?
 
“Nabasak iti daytoy nabati da a souvenir program,” inkatawa ni Anwil.

”Maangay ti nailian a konbesyon dita Currimao?” Insiddawko idi mapalabsak ti surat. Ili iti abagatanmi ti Currimao. Adda daytoy iti igid ti baybay.

 “Kasta met ti pagawatak,” inkanunong ni Ascual.

“Saanyo a kunaen a dawatandak met iti singko mil tapno maipablaak laeng ti naganko iti souvenir program ti maaangay a kombensiyon? Uray wanpurt pids ket saanko a kabaelan. Pagkakuartaan kunayo ket paggastuan met gayam. Awan ti mabalinko!” Nailanad ngamin iti surat ti bayadan dagiti agpaipublikar, depende iti kadakkel, kolor ken paglugaran ti naganda.

“Maliwanag a kuarta, parepareko,” inggarakgak ni Anwil. “Cash a very hot.”

“Ket kasano koma a pagkakuartaam, detoy?” Intingigko.
 
“Utek, kompad, utek,”  kinuna ni Anwil idinto a pinikpikna ti boksitna. “Adda utek iti tianko agsipud ta dinakdakan ti pulutanmi idi rabii.”

“Di ngamin managbasaka iti Bannawag, kompad,” binagi ni Ascual idinto nga inamparana ni Anwil a ti la maisengsengngatna iti saritaan.

“Oh. Anat’ koneksion ti panagbasbasak iti Bannawag iti dayta kunkunayo a pagkakuartaan?”

“Syempre, am-ammom dagiti sikat a mannurat iti Bannawag,” imperreng ni Ascual.

“A, wen, a,” intung-edko. “Mabasbasak ti naganda ngem awan pay nakitkitak kadakuada. Ngem aguraykayo. Kasano koma a pagkakuartaan ti pannaka-am-ammok kadagiti Ilocano a mannurat?”

“Dumngegka kompad,” indueto da Ascual ken Anwil. “Sika ti agbalin nga espikermi iti daytoy a misiontayo. Saritaem laeng dagiti am-ammom a mannurat iti Iluko. Sungbatam met dagiti saludsud maipanggep kadagiti mannurat. Sigurado a mangted da iti bumarbara a kuarta!”

“Kasano koma,” inkedkedko pay laeng idi damo. Ngem madamdama pay, itangtangadkon ti isemko a kunam la no nakatangadak iti naibalaybay a naguspaken ti simpuklona.
 

“Apowww,” impulikkaaw ni Anwil idinto a nagpatangkenanna a tinalmegan ti door bell.

“Umaykami man apowww,” insegundar met ni Ascual idinto nga agkakamakam ti panangbanugbogna iti landok a rikep ti aruangan.

“Tantanangenyo, a,” inyanawak idinto a tinangadko ti dakkel a balay a pagap-apuanmi. Ti laeng akinngato a kadsaaran ti makita no addaka iti ruar agsipud iti nasurok nga apagat-tao a kinabite nga aladna. Nagatep iti kabaruanan a modelo a galba. Pinturado met manipud ngato patingga iti makitak.

“Awan sa tao, yo, uburekon ne,” insardeng ni Ascual ti panagtamborna iti rikep ti aruangan ket inilutna ti bukot ti dakulapna.

“Babaknangda a talagan,” intuloyko ti nangtangad iti balay. “Idi um-umaytayo makisalsala ditoy ket pinan-aw pay laeng ti balayda.”

“Abulog pay la idi ti sirokda,” inkanunong met ni Ascual. “Pagar-arikapantayo idi itlog no madama ti in-niniiin a sala.

“Basar pay la a kawayan idi ti datarna,” binaagi met ni Anwil. “Isu idi pangsirsiripantayo ken Terry no agsuksukat.” Ti balasangda a nurse itan sadiay Canada ti kayatna a sawen.

“Nakaikapkapitanantayo pay,” inlagipko. Nasukalandakami ngamin a nakabitin iti batangan dagiti soleras iti sirok di datar.

“No ngarud malasindatayon, yos,” indanag ni Anwil.

“Huh, am-amang pay daydi. Naubbing pay la ti langatayo idi,” insupiat ni Ascual. “Uso pay la idi ti atiddog a book idinto a paspasigtayon a kalbo.”

“Sa awan laengen ti pagnaan ‘toy attire tayo,” binagik met. “Ay wen gayam, nangbulbolodanyo kadagitoy troubinise a puraw ken nangisit a tseleko?”

“Dagitay gagayyemmi dita Last Smile Memorial Homes,” insungbat ni Anwil. “Naimbag ketdi, a, ta awan ti nairana a nagpunpon.”

“Eeeeeekkkkk..,” saanko naituloy nga inwagsak ti tseleko agsipud ta gulpe a nanakraang a nailukat ti landok a rikep ti aruangan. Gulpe a nagpusipos ni Anwil agsipud ta isu ti nakatalikod iti aruangan. Apagisu a naisunel iti rupana ti sagad nga iit ti niog nga inkutangtang ti rimmuar a baket.

“Ania ti masapulyo,” kunam la no sumiplag a tagibian a kamanokan ti baket. “Dikay la ket agpakatuturen. Kunam la ket no adda mauramen.”

“Dispensarem, na, na, nanananana.” Pagpiaannna ket nagwerret apagballing ti kupkuppok. Saan a kas kada Anwil ken Ascual a kunam la no nasukalan ida ti kundoktor nga awan pagpleteda.

“Ah ah ah,” insawaw ni Anwil idinton nga imbakalna kaniak ti perreng-agutang a parukibna.

“Immaykami, nana, ‘kas pannakabagi ti Gumil Filipinas,” inyin-inayadko.

“Ana dayta a gumgumil,” insariwagwag ti baket a kunam la no dumalaga a nadakepan iti katapokan. “Adu pay la ti im-paw-it ‘tay balasangmi sadiay Canada a delata. Saankami pay la a gumatang.”

“Saan a makmakan ti Gumil, nana, panangilawlawagko. “Daytoy ket gunglo dagiti mannurat nga Ilokano ditoy Filipinas ken uray pay iti ballasiw taaw.”

“Manurat nga Ilokano,” nanglangit ti baket. “Kakakaduayo ngarud da Pichay kada Caravana.”

Nasiputak a nagtagibitwenen dagiti mata ti baket. Ngem nagdanagak latta agsipud ta saanko met pay a nabasbasa ti sinurat dagiti innagananna.

“Ah, uwen, wen wen nana,” impaspasarakkon.

“Ay dagidiay ti paboritok a mannurat iti Bannawag,” inlagip ti baket. “Uray idi Silao pay laeng ket mabasbasak idan.”
 
Tinaliawko da Anwil ken Ascual ngem nasigkatan metten dagiti bibig ken mulagatda. Kapilitan ngarud a pinagwerretko manen ti kuppo kuppok.
 
“Ket da Apo Bragado kada Apo Diaz kada Apo Bulong, nana,” dinamagko. Isuda ngamin ti mabasbasak nga adda met edaddan a mannurat.
 
“Ay ubbing dagita,” inkatawana ketdin.
 
“Kaano ti naudi a panagbasayo iti Bannawag, nana,” dinamagko agsipud ta nakadlawak.

“AY ket nabayagenn, annakko,” inlagip ti baket. “Taga Burgos pay la idi ti iditur. Idi met ngamin addan koriente ditoy awaytayo ket ad-adda metten a tibi ti paglinglingayan no kasdiay a ‘di pay kumalbit ‘diay laklakayan.”
  
“Ay kastoy, nana,” inrugik tangay naaonkonsan ti kararua ti baket. “Kayatmi koma a mairaman met ti pamiliayo kadagiti maipablaak iti souvenir program ti nailian a kombensyon dagiti mannurat nga Ilocano, nana. Maangayto dita Currimao, nana.”
 
“Ay, pwi,” impugtit ti baket. “Saankami nga agraraman.” Nagsanud ket ingay-atnan nga irikep ti aruangan ngem naigawid ni Ascual ti rikep.
 
“Kastoy nay nukua, nana,” agarup impullat ni Anwil ti inukradna a sobenir program ti Gumil.

“Agparang ti retratoyo a sangapamiliaan.”
 
Dayta laeng ket nanakriiten a nagdisso ti sagad nga iit ti niog nga inibbatan lattan ti baket iti sementado a dalan a sumrek iti panglawaen met nga inaladan.

“Ennan, ketaek, man,” impapainayaden ti baket.

Inyawat ni Anwil ti Souvenir program ti kombensyon ti GUMIL idiay Cagayan a nayon ti nabati dagidi nagpa-seroks kadakuada. Nakaukrad iti pasetna a nakaiparangan ti ladawan ti maysa a pamilya dagiti mannurat iti dayta a deppaar.

Kalpasan laeng ti sumagmamano a kuridemdem, nasukatanen iti rungiit daytay kimmasuuran a mirduot ti baket.
“Ay dumanonkayo gayam, annakko, sumrekkayo!” Inwangwangna ti rikep ket immunan a nangsurot iti sementado a dalan nga agturong iti dakkel a balay.

Immipus ni Anwil idinto nga inuraynak ni Ascual idi pidutek ti sagad a binaybay-anen ti baket.

“Kompad,” inyarasaas ni Ascual. “Uray gayam naka-nighties no baket ket saan a tumalab.”

Isu pay laeng ti pannakadlawko a nakaaruat gayam iti naingpis a pagturog ti agwalopulo ngatan ti tawenna a baket.

“Awan sa ketdi ni tata, nana,” impalawlaw ni Ascual ti panagkitana iti salas a nangpasangbayan kadakami ti baket

 “Ay, kunayo ngarud annakko, ket nagpaili ta napannna pinalukatan idiay talier daytay maysa a kurnbip ken maysa a mitlup ta isuda koma ti pangaldawmi. Saanmi met ngamin nga ammo a paglukat daydiay abrilata nga impaw-it diay balasangko manipud idiay Canada,” inlitanya ti baket.

“Apay kasano a paglukat iti delata dayta,” immulagat ni Anwil.

“Ipalipit mo, anakko, samo puligosen.” Immuestra ti baket ti panagusar iti pinuligos a can opener. “Ti ammomi ken tatayo, a ket daytay idugsolmo samo ikasto-kastoy.”

Saanmi a nailinged ti isemmi idi imuestra ti baket ti panagusar iti can opener nga itudokmo nga umuna, kalpasanna ket pagbuabubuabuem. Uray la ngamin a simmurot ti sibubukel a bagi ti baket iti panagmuestrana.

“Ay, yanna nga’d ‘tay ipakpakitayon,” dinamag ti baket ket siaalisto met ni Anwil a nangyawat iti iggemna a Souvenir Program. Inuk-ukkrad daytoy ti baket. Madamdama pay, itudtudonan ti maysa a ladawan ti nangato a mannurat iti rehion dos. Kinagrupo daytoy ti asawana ken dagiti annakda.

“Mano met ti pagbayadko no kastoy? Saan nga insina ti baket ti pangkitana iti ladawan.

“Lima ribo laeng no dekolor, nana,” ni Anwil ti simungbat ket rinugyannan a suratan ti resibo nga adda iti babaen ti surat ti presidente ti GUMIL.

“Mabiit laeng ngarud, annakko,” impakada ti baket ket immulin iti maikadua a kadsaaran.

“One point,” inkidday ni Anwil.

“Daytoy ngarud ti ipablaakyo a ladawanmi, a, annakko,” indawat ti baket ket inyawatna ken Awil ti ladawanda a sangapamilia. Naala daytoy idi agraduar ti balasangda iti nursing.

Nagdoblen sa ti nagbennatan ti ima ni Ascual idi awatenna ti kuarta nga intanggaya ti baket. Siniputak ti panangbilangna. Lima ribo amin.
 
“Three points,” inkorosmi apaman a naitanggep ti baket ti rikep ti rinuaranmi nga aruangan.

“Ne, ninayo,” kinuna ni anwil. “Nalipatantayo metten ti nag-thank you.
GINALBA iti kadaanan ti insarunomi a nagapoan. Saggatlon sa a dangan ti kaakaba dagiti tabla a didingna. Maanninawan iti kinadaan ti balay a pagtaengan daytoy dagiti nagkauna a babaknang ditoy a lugar. Nakaragragsak a nangpasangbay kadakami dagiti bumalay. Babbaketdan ngem ammomi nga isuda dagiti addaan iti dagdaga ditoy lugarmi. Ammok lattan a managbasada iti Bannawag agsipud ta aguppat sa a dangan ti kangato dagiti napenpen a Bannawag iti antigo nga aridonda iti salas.
 
“Dakayo gayam dagiti basbasenmi iti Bannawag, annakko,” inyalamano ti baket a nakabestida.
 
“Wen nana, dakami.” Awan a pulos ti panagbeddal ni Ascual
 
“’Nia nga’d ti daydayawen a naganmo, barok,” intangad ti baket ken ni Ascual.

“Pascual Arnaldo, nana,”  insungbat ni Ascual a sitatangig.

Ti lokon ta imbagana ketdin ti pudno a naganna, nakunak iti kaunggak.

“Pascual?” Nanglangitlangit ti baket a nakabestida.
 
“Uwen, wen, adda Pascual a mannurat,” inyarikiak ti baket a naka-duanaig. Agdigdigos sa ngamin itay dumtengkami. “Sika daydi nagsarita iti maipanggep iti dalag?”
 
“Wen, wen nana, isu.” Siak ti simmmungbat agsipud ta nagtarampo dagiti mata ni Ascual. Ammona kad’ met a basaen ti kabibiag ti dalag ket marigatan pay a mangisurat iti naganna.
 
“Nagpintas daydi pinangabakmo iti Tugaoen Awards, anakko,” indayaw ti baket a nakabestida. “Agpayso a kasdiay ti kabibiag ti apom a baket?”
 
“Palanca, kunam, nana,” inyaturko. “Ammoyo, ti agsurat iti sarita ket ad-adda nga adda nangrugianna a kinapudno.”
 
“Ket sika met ngay, anakko,” intangad ti naka-duanaig ken ni Anwil. “Ania met daydayawen a naganmo?”
 
“Manuel Patangan, nana,” inkurno met iti apagapaman ni Anwil.
 
Maysa met daytoy, ingngernger manen ti kaunggak. Imbagana met ti pudno a naganna.
 
“Manuel?”  Napaut basssit a nanglangitlangit dagiti babbaket.
 
“Ay, wen!” Pagammuan la ta timmakder ti naka-duanaig a baket. Inukasna nga indeppa ti duanaigna sana met laeng sinimpa nga inbalabal. “Daytay gayam nagsurat iti pannakaukom koma ti lubong. Hisus maryusip.” Ket nagugis pay ti baket.
 
“Ay, isu!” Nagparagipig met ti naka-bestida a baket. “Adda pay daydi insuratna nga anghil a dimunyu.”
 
“Daydi pay putot ti padi kunam,” inkanunong ti naka-duanaig. “Isuna laeng  ta saanmi a maw-awatan dagidiay dadduma a saritam barok.”
 
“Sika met ngay, anakko,” intangad kaniak ti naka-duanaig. “Mannurat ka met wenno mannurot laeng?”
 
“Ay wen, nana,” siaalisto ni Ascual a simmungbat. “Isu ni Calixto Geronimo.”
 
“Calixto? Di me natayka idin? Pinagdaraddan a dinamag ti naka-bestida a baket.
 
“Ay saan, nana,” intalangkiawko. “Daydin sa met Dios ti agaluadna nga Apo Dekano ti kunkunayo nana. Naganko ti Calixto a saanko ketdi nga apelyedo. Agdadamoak pay laeng nga agsurat, nana,”  Mangisarsarak dagitoy, indayamudomko.

“Dua gasut laeng ti adda a kuartami, annnakko ta awan met ti presio ti bawang,” intanggaya ti naka-bestida a nangyawat iti dua a sagsangagasut.

“Ne ket it hanrid ‘diay wanpurt,” im-mathematics ni Ascual. “Ti tu hanrid ket apagkapat ti ithanrid.

Wanpurt tayms wanpurt, wansistin. Apagkasangapulo ket innem laeng ti maysa a panid ti pagyanan ti naganyo, nana,” inlawlawagna.
 
“Huh, mano met la ti pagyanan ti naganmi barok ket ni nanam ket Ildefonsiana Dimataoaran-Cumebqueb idinto a siak ket Altamirantina Dimataoaran-Pametpetan. Agpadakamin a balo nga agkabsat.”

“Wen, nana. Iyanayminton,” inyallawatkon.

“Am-ammoyo ngarud daytay kaanakanmi a mannurat, annakko,” pagammuan la ta dinamag ti naka-duanaig.

‘Intayon, “ indagdagko idi baliksenda ti nagan ti kaanakanda.

“Nabayag bassit nga awan nabasami a sinuratnan,” inatanawtaw ti baket a naka-bestida idi agpakpakadakamin. “Diak pay ket ammon no sadino ita ti destinona, annakko. Ammoyo metten ti pulis, maiyakar-akar.”

Adda nariknak a nagkarayam a lamiis iti durik.
Dinanonmi iti taltalon ti simmaruno a prospekmi. Agnagan kano iti Mrs. Jenny Rose Napanaoan. Asawa ti maysa a turayen ti barko. Damagmi a simmangpet ti lakayna.

“Sabali la ti asawa ti seaman aya manang,” insungad ni Ascual. “Sika metten ti agpakpakan iti daytoy nuangyo.”

“Ay ti animal a lalaki, adi,” timmapuak ti babai manipud iti bukot ti ipakpakanna a sikkubeng. “Kakaisuna a simmmangpet. Impierno met ti insangpetna!”

“Nangilugananna ma…,” saan naituloy ni Ascual agsipud ta sinikilko.

“Saanko met ket nga aramid ti agpakpakan iti nuang no awan ni animal,” ingngiwat ni Mrs. Napanaoan idinto nga inaplitanna ti nuang a mangam-amil iti lilimbangenen a mais.

“Apay ngarud, manang,” saanko met a nagawidan nga inunton.

“Kunam ngarud, adi,  ket adda man met para talonmi a lakay a baro. Ngem idi simmangpet ket pinagtalawna ketdin ta pagimonanna.”

“Napanan ngarud ita ni ser, manang,” dinamag ni Anwil.

“Ay ket saan met ngaruden a maibalbalay ta adda met bulilisingna dita ballasiw ti waig,” inwagisna ti adayo a daya. “Daydi kakaisuna nga insangpetna a dakkel bassit a bitsin ket napukaw payen. Innalana ngatan a idiay ayan ti babaina, ni laglag!”

“Ay kastoy nay, manang,” inruangak ti rantami nupay ammok nga awanen ti tiansami pay agsipud iti agdama a susik dagiti agassawa. “Kayatmi koma a mairaman met ti pamiliayo kadagiti maipablaak iti souvenir program ti nailian a kombensyon ti Gumil Filipinas. Maangayto dita Currimao, manang.”

“Kastoy nay nukua manang,” agarup impullat ni Anwil ti inukradna a souvenir program ti Gumil iti rupa ni Mrs. Napanaoan. “Agparang ti retratoyo a sangapamiliaan.”

Dinaanak ti panangiwalin ni Mrs. Napanaoan iti souvenir program ngem siiisem ketdin a nangawat “Mano kadi ti maysa a page, kabsat,” dinamagna payen idi agangay.

Ni Anwil ti nangilawlawag.

“Shoot,” inyanamong ti babai. “Kastoy ti kayatko a dedikasyonna:”

Tinan-awak ti panagikur-it ni Ascual iti imbarbasa ti babai.

Nabara a kablaaw manipud iti Tripulante a Babaero.

“Mainaganankami nga agina,” insilpo pay ni Mrs. Napanaoan. “Inaganam met ti number two na. Ilanadyo pay no asino ti legal ken illegal kadakami. Umunakayon sadiay balay ta alaenyo ti kuarta ken ti retratona,” intarastas ti babai ket rinugiannan a kintikat ti tali ti nuangna.

“Three points,” nagkikinniddaykami man aminen.
 
Lalaki nga agtagtagibalay ti simmaruno a tinurongmi. Mr. Salapayan ti natandaanak a naganna.

“Dumananonkayo,” inyawisna kadakami. Ngem inalistuanna ti simrek iti balay. Idi rummuar manen, awanen ti apron a suotna itay ken saanna metten nga iggem daytay italtallikodna nga aklo.

Dagus a rimmaniag dagiti matana apaman a nailawlawagmi ti gagarami.

“Ania met ti trabaho ni misisyo sadiay Hongkong, Sir,” nangingkukur-it ni Ascual iti sangkaiggemna a kuaderno idi mapagtutulaganmin no mano ti bayadan ni Mr. Salapayan.

“Wan Chai Girl,” sipapannakkel a kinuna ni Mr. Salapayan

“Ania daydiay, sir, “ saanko a napengdan dagiti mulagatko.

“Hard Working Ladies in the Night,” sipapannakkkel latta nga insungbat ni Mr. Salapayan.

“Ahhh, thank you very much, sir,” intakderko ti alamanok ken ni Mr. Salapayan. Kalpasanna, tinurongkon ti ridaw.

“Naglaka gayam ti sumapul iti lima ribu,” tinalamitimak ti katawak.
Makalawasmin nga agsursursor idi makatumpongkami iti mismo a  nagbakasion a katulong manipud Hongkong.. Masmasdaawkami ta ad-adda metten a tagalog ti pagsasaona.

“Bakit Tagalog na ang salita n’yo, madam,” impapainayadko. “Di ba Chinese ang mga tao do’n?”

“Eh kasi,” inyayugna. “Karamihan sa mga kasama ko do’n e mga Tagalog. Kahit ‘yong mga ‘di Tagalog, kelangang Tagalogin para magkakaintindihan.”

Napasubokamin, nakunak iti nakemko. Siasino ngarud ti makitinnagalog ita.

“Ganito po, madam,” inyalumamayko a rinugyan ti rantami. “Ang mga manunulat na Ilocano ay magkakaroon ng konbolsiyon sa Curimao sa darating na Abril.”

“Eh ano,” sarkastiko nga inyampara ti DH. “Hindi naman ako Iluko Writer, a”

“Ganito, Apo, “ binaaagi met ni Ascual. “Nais namin na maidrowingkayo dito.” Impakitana ti sangkatugotmi a souvenir program.

“Eh di i-drowing n’yo ako!” Nagbannikesen ti babai. “Sa Hongkong, libre kung mai-feature ka sa Filipino News Paper d’on. B’at sa soveinir program na yan, one fourth page lang, walong daan na?”

“Sige na po,” impakaasi ni Anwil nga ita laeng nga aguni manipud itay addakami iti balay ti babai.

“Para matulungan n’yo naman ang mga manunulat na Ilocano.”

“Hoy,” intamudon ti babai. “Para malaman n’yo, hindi pinupulot ang pera d’on. Pinagpapawisan. Sa umaga, laba damit. Sa tanghali, sampay damit. Sa hapon, plantsa damit.”

“Wala bang alis damit at hanap damit,” intanabutobko ket tinurongkon ti ridaw.

“Narigrigat a dawatan dagiti mismo nga agsapsapul, kompad,” inwingiwing ni Anwil idi manguddakuddaykamin iti dalan. “Naluklukay ti ima dagidiay maparparsiakan laeng.”
 
Nagpasanaanganmi ti nagtugaw iti nasungadmi a waiting shed.

“Isardengtay’ ngaminen,” insingasingko. “Mariknak ket adun ti saantayo a mapakagatan.”

“Ala ketdi,” inridis ni Ascual. “Hit di ayron wayl it is hat. Addanto kad’ pay mangted no nalpasen ti kombensiyon?”

“Amangan no addan nakasiim kadatayo,” kinunak. “Agsardengtayon uray ta nawadwad met bassiten ti nasindikatotayo.”

“Adu la unay. Mangaldawtayo ketdin,” insingasing ni Anwil.

“Wen, inyanamong ni Ascual ket bunukaitannan ti inselopinna a prito nga ittip ken tinuno a munamon a naubon iti iit.

Iruarko koma metten ti paboritok a nasotanghonan a saluyot ken okra ngem isu met nga adda sumungad a lalaki. Naka-anteohos  iti nangisit. Agkanaltiik ti bastonna nga ipatitpatitna iti sementado a kalsada. Agturong daytoy iti ayanmi.

Nagkulagtitak idi patitennna ti sementado a pagtugtugawak. Isun ti nagtugaw kalpasanna.

“Naimbag a panagsaadna kakabsat,” kinunana nupay saanmi met nga inopreseran a mangan.

“Napigsa ti panagangotna, dakayo,” inyarasaas ni Anwil. “Uray saan a makakita ket ammonan sa a mangmangatayo.

“Mamedpedka, kabsat,” nagin-aawisak.

“Ay saanen kakabsat,” inkedkedna. “Kuyugendak laengen a mapan iti paki-pabuniagak. Agpabuniag daytay gayyemko ngem awan la ketdin ti makasango a manguyog kaniak.”

Dayta laeng ket tinakderanen ni Ascual ti kanenna. Impunasna ti pinagkammetna nga imana iti pantalonna ket inakaynan ti naka-anteohos a lalaki. Dinarasko met ti nangimamel iti nasotanhonan a saluyot ken okra ket sinurotkon dagiti dua. Arintarayen met ni Anwil a simmaruno.

Dagus a nakirinnapokkami iti paglabayan idi sumangpetkami iti dayaan. Nalipatanmi pay ketdin daytay lalaki a saan a makakita a nangitugot kadakami.

“Halo! Halo!” Pagammuan la ta adda nagtimek iti mikropono kalpasan ti napaut a pannakapuyotna. “Kakabsattt… Nagasat unay daytoy a  pabuniag agsipud ta nagdadanon ditoy dagiti agkakalatak a mannurat a kamkameng ti Gumil Filipinas.” Nagkullayawak agsipud ta nalasinko a ti agsarsarita ket ti lalaki a dinawatanmi iti para iti souvenir program. Daydi nangibaga a Wan Chai Girl ti asawanaa.

“Duada nga adda iti ummong dagiti Appo a kamkameng ti PNP agsipud ta ti maysa kadagitoy kunak a mannurat ket retirado a turayen ti polisia idinto a ti maysa ket agdama a kameng.”

Pinarukibak da Anwil ken Ascual. Saanen nga agkutkuti pay dagiti melmelda. Uray siak ket nagsaet metten ti litson iti karabukobko.

“Addada met iti bangir a lamisaan dagiti daddduma pay a kamkameng ti Gumil Filipinas. Kidkiddawenmi man ken ni nana Ildefonsiana ta isu ti mangyam-ammo kadakuada.”

Ad-adda manen ti danagko idi pumasango ti baket a nangdamdamag idi iti naganmi. Binabalaw ti kaunggak dagiti kakaduak ta imbagada ti pudpudno a naganmi.

Indissokon ti labayko idi rugiannakami ti baket nga inaganan. Timmulad met da Anwil ken Ascual. Nagal-aluduykami nga agturong koma iti aruangan ngem timmakder ti dua lallaki manipud iti ummong dagiti inyam-ammoda itay a kamkameng ti polisia.

Naka-sibilyan ti laklakay. Ammok lattan nga isu daytay nagnagananda  iti kaar-arngi ti nagan ti nalatak a gangannaet a mannurat gapu iti kaadda ti imingna.

Simmaruno ti maysa a dakkel ti bagina a lalaki naka-jacket ngem pantalon ti polis ti pantalonna. Ammok met lattan nga isu daytay mannurat iti ili iti dumaya.

Napilitanak a nangawat iti dakulap ti adda imingna idi itanggayana daytoy.

“Dakayo met gayam, aydol,” impaspasarakko ngem impanalteek ketdin ti naka-jacket ti posas iti punguapunguak. Idi taliawek ta Ascual ken Anwil, pinagkamangen ti posas dagiti punguapunguanda. Uk-ukoden idan daytay lalaki a naka-anteohos itay iti nangisit. Awanen daytay anteohosna ket kunam la no agkatkatawan dagiti matana.