Panagisagana Iti Paskua

Essay Ni Ma. Theresa B. Santos

          Sumagmamano la nga aldawen, adtoyen ti maysa kadagiti kangrunaan a piesta ti Kristiano. Ti pannakaselebrar ti piesta ti pannakaipasngay ni Apo Jesus. Panawen iti pannakakumikom no ania ti isagana a pagsasanguan iti noche buena. Ania ngamin aya iti isagana? Nasken kadi nga aglaplapusanan, ken adunto met laeng iti maibelleng a di makmakan? Adunto met laeng iti saan a kutien a kanen nga  insagana, ta tunggal  balay ket addaan met iti sagana.

          A, kalabon dagiti makan. Kalabon dagiti taraon. Ket panawen met iti panagngangato ti presion ti dara gapu iti saan a pannakaliklik a mangan kadagiti namanteka, dagiti naiimas a taraon a makapangato iti presion ti dara, dagiti nasasam-it ken panaginum kadagiti agkakaimas nga arak. Kadagiti mangnginum iti nasanger, nakasaganan ti inumen. Nakadulinen ken nakasaganana maluktan. Imported. Wenno daydiay nalaokan iti prunes wenno  pasas. Daytay naikali a basi no isu. Daydiay lambanog a naikkan iti sangasupot a juicy fruit? (Apay ti juicy fruit iti lambanog?)

          Makumikom nga aggatang no ania dagiti iregalo kadagiti anak ti buniag, kaanakan wenno ania a la ditan  a  naasideg. Wen, adu a ninong ken ninang ti aglemmeng ken naannad no rumuar ta dinto ket masabat ti anak ti buniag ket inkapilitan a makaut daytay ngay nagkapito a kalukot iti katukottukotan ti pitaka. Wen met, nasken ti panagregalo kadagiti ubbing. Ngem no nataenganen, hmmn. mabalin lattan nga ibaga: “listam pay la’ng…”

          Panawen met ti panagpukaw iti sumipnget dagiti annak. Wen a, ta Disiembre 16 ket mangrugin iti panagkekerol wenno pannakipaskuada kadagiti balbalay. Iti probinsia, siputanyo laeng dayta  kuribot ti agit-itlog ta dinto ket bigbigat tumanabaaw-lumanaaw gapu iti pammaigatan a nagpukaw.

          Krismas party. Wen, iti eskuelaan. Manoda nga annak? Nasken nga igatangan ti anak iti iregalona iti nabunotna. Mano ti gatadna? No sangagasut  a pisos, ket no inkay gumatang. Nakapilinto met ti anak iti nanginngina (gapu ta ‘crush-na’ ti pangitedanna piman), inkapilitan a gatangen. Daydiay pay ipapaskuana  ken titser, kadagiti titserna. Manoda? Asinoda iti ikkanna. Siempre, kangrunaan ti homeroom titser ken ti titser iti kababaan iti grades, wenno addaan iti dandani wenno natnag a grado. Manglana. Pangsipsip bareng no mangted iti pasang-awa. Siemre, no sika a nagannak, ket nakitam ti grado ti anak,  ket saan a nakaruar, wenno dandanin di makaruaur, ania ket a kapuymon no dimo mapanunot iti sumipsip. Kas daydiay am-ammok. Iti kinabangad ti kutokuto iti kompiuteran nga anakna, pasig a wasay ti maipakitana  a grado. Inkapilitan a nagregalo ti ina kadagiti nangingina a bangbanglo ken sumileng-sumilap a kurkurtina. Iti sumaruno a grading, pasadon ti anak!

          Bonus. Wen met a. Mano ti inted ti boss a bunos? Naited met laeng kenka dayta 13^th month pay? Wenno naksayan? Wenno awan? Ania pay dagiti dadduma a naawatmo nga insentibo? Ania iti pangigastuam kadaytoy? Inka itung-it? Inka i-casino? I-videoke wenno i-Beerhouse?

          Kadagiti adda ti listaanna iti pautang, panawen metten iti  panagsingir. Ta  adda latta ket daydiay  pammati a saan a rumbeng a matawenan ti utang ta malas. Kadagiti saan a pulos a nagbayad, “krismasmon!” kunamon a yibbet iti sakit ti nakemmo a nawantutri.        

          Panawen met iti pannakatuktok ti ruangan no diman iti ridaw. No mapanmo kitaen, grupo dagiti agiwarwaras iti sobre. Nagduduma met dagitoy nga agiwaras. Adda ti foundation, religious organization, religious sect, wenno ania la ditan a grupo wenno timpuyog wenno gunglo. Kaadduanna dagitoy, no dipay ket isuda amin ket saan a rehistrado iti SEC wenno di man la nangala iti permiso iti inda panag-solicit iti DSWD. Maibilang a  panagsolicit daytoyen, saanen a pannakipaskua. Iti pay imasna, adu dagitoy a timpuyog wenno gunglo iti aggapu iti sabali a lugar a dimmayo laeng. Pinagbalindan a panguartaan wenno pagur-uran ti kuarta ti paskua. Lalo ket adu ti bogus a gunglo, foundation ken NGOs.

          Kadagiti balbalay, pinnintasan iti ikabit a parol. Pinnintasan iti ikabit a Christmas light. Pinnintasan. No mabalin ket pinnigsaan pay ket koma a kadagiti musical Christmas lights. Kasta. No napimpintas ti parolmo ngem kadagiti kaarruba mas sikatka. No napimpintas nga adayo ti Christmas lights ti balaymo ken arubayanmo ngem ti kaarrubam,  mas dayawendaka. Pinnasikatan. Linnastogan. Isu nga aramidem amin met a kabaelam a mangpapintas ti balay ken arubayanmo. Lalo no kabaelam met nga igastosan. Lalo ket dimo met kayat iti paatiw. Karbengam latta nga aramiden iti kayatmo a mapasamak. nawayaka latta a mangaramid no ania iti kayatmo ta bukodmo tignay ken rikna iti panangpapintasmo iti balaymo ken arubayam.  

          Kadagiti agtutubo, (ken uray dagiti kurimed nga isem) panawen a kalakaan iti panangsibbol iti wen ni ading balasang.  Ta  nalaka aya, iti agkrismas nga awan iti ‘ay-ayatenna?’ Isu a makumikom met dagiti agtutubo a lallaki, para iti ayat ni agtutubo a babai. Adda pay iti mapasamak a benefit dance wenno social dance para iti gunglo. Ket ti mapastrek, isu iti aramaten manen para iti Christmas ball.  Mayat!

          Kadagiti pagiwarnak, radio ken telebision, ken iti internet, kigtonennaka iti damag a panagngato iti krimen: takaw, sipdut, dukot, naiwa a bag, dugodugo gang, akyat-bahay, salisi, agaw selpon, bukas kotse ken dadduma pay. Kadagiti matiliwan a nagaramid, saankan a masdaaw, ta unipormadon ti sungbat. Napilitan laeng nga agaramid ngamin awan iti igatangna iti pag-noche buena. Napilitan nga agaramid  ngamin awan iti igatangna iti pangregalona. Napilitan laeng nga agaramid… hmmn… tinawen a kastoyen, isu nga awanen iti pagsiddaawan.

          Kadagiti awanan a pulos, iturognan, a. Kalpasan iti dua nga ladaw, nalpas daytan paskua. Pasasaan ba at lilipas din yan! Asino iti makaammo no dika  nagsagana? Di inka mangarruban, saan?

          Ken adu pay nga eksena iti panangisagana iti paskua. Ta dagitoy kadi ti ad-adda a nasken? Ti panangisagana para iti bukod a bagi ngem ti panangisagana iti bagi iti pannakaselebrar iti piesta ti Mannubbot?

          Ti piesta ti paskua ket saanna a kayat a sawen nga adu iti makan, mainum ken ragragsak. Ala maganka iti adu, Uminumka iti adu. Agragsaka iti nalabes idinto ta adda met dagiti mabisbisinan, mawaw ken agladladingit?

          Iti ebanghelio ni San Lucas 3: 10-18, inkaskasaba ni Juan Mammuniag ti umadanin a yaay ti Mannubbot. Panangisagana iti Yaayna.

          Ania ti aramidenmi, kunkunda. Insungbat met ti Mammuniag: “…kadagiti addaan iti dua a kagay, masapul nga itedna ti maysa kadagiti awanan, Ti addaan iti kanen, masapul a mangibingay. Saan koma nga agsingir dagiti agsingsingir iti buis iti nalabes. Ket kadagiti pay dadduma, iti saanda a pananggundaway tapno maaddaanda laeng iti kuarta…”

          Iti ababa a pannao, nakasentro ti tignay iti panangited iti ayat kadagiti agkasapulan ken ti panangisardeng kadagiti saan a nasayaat nga aramid. Ta iti panangselebrar ti paskua ket panagisagana ti bagi iti piesta ti pannakaiyanak ti Mannubot. Maisagana tapno mapabaro manen ti pammati. Isagana ti bagi, ken ti kararua nga  umawat iti grasia. Isagana ti bagi para iti sabali manen a panagbalbaliw ken sabali pay a nataw-enan a panagdaliasat iti lubong.

          Saan koma napatpateg ti material a banag itoy a paskua. Saan  koma nga ipasidong iti komersialismo ti espiritu ti paskua, no di ket aramaten koma para iti transpormasion wenno para iti panagbalbaliw ti bagi ken ti biag…

          Ala ngarud, nagasat a panagsagana iti paskua. Ania ti saganayo?##