Bilingual Pen | DAGITI ITIK

DAGITI ITIK

November 28, 2008 by Ansel Cargo filed under Short Story | 85 views

NO AWAN PANGABAKMO, MAKIKADUAKAN ITI KALABAN…

Impennek ni Norman a binarsak iti kasla gemgem a bato dagiti umarikiak nga itik nga agpappapa iti pagatsiket a danum iti bakante a solar iti sidiran ti balayda. Nabuak dagiti itik. Nagtatayabda. Ti la napnapananda. Napuntaan ti maysa ket agpilpilay a simmang-at a nagpaing iti kongkreto a pagaponanda iti igid.

Agligsayen ti bulan. Alas tres pay laeng iti parbangon. Mabuisit ni Norman iti pannakasinga ti pannaturogna. Masansan a kasta manipud idi immadu daydi dua a paris nga itik a nangrugian ni Maximo a kaarrubana a tinaraken iti bakante a solar iti nagbaetan dagiti balayda. Nauneg dagiti bakante a solar ta dati a kataltalonan dagitoy. Dagiti agtartrabaho iti ballasiw taaw ti akinkukua kadagitoy.

Naikkat idi iti trabahona ti kaarrubada ket tapno adda pamastrekan ken pangiliwliwaganna iti dukotna, nagtaraken iti itik. Di immanamong idi ni Norman idi maammuanna dayta ta ammona ti kinaariwawa dagiti itik. Ngem intuloy latta ni Maximo.

Adda ketdi limitasion ti kaadu ti mabalin a taraknen iti subdibision ngem sinalungasing ni Maximo ti paglintegan dagiti home owners ta aglimapulon ti bilang dagiti itikna. Ket no mabisinda iti parbangon, agdidinnaer ti arikiakda a kumurikor iti lapayag a pakalukagan dagiti matmaturog. Ni Norman ken ti pamiliana laeng ti maapektaran iti agdama ta sangapulo a lote ti kaadayo ti kaasitgan a kaarrubada ken Maximoditoy Balimbing St.

Inatipa ni Judy idi pumidut koma manen iti bato. Nakaunegdan iti inaladanda idi adda magangtan a silaw iti balay da Maximo. Sinurot ni baketna itay nadlaw daytoy ti ibabangon ken iruruarna ta ammona ti pakapungtotan la unayen ti asawana. Manon nga aldaw a pagdindinniskutiranda nga agassawa dagiti itik.

Agmamayo ni Norman a bimmangon iti kabigatanna. Saanen a nakaturog sipud itay pannakalukagna. Iti rinabii a panangpuypuyat kenkuana dagiti itik, nangisiten ti aglawlaw dagiti matana.

“Kitaem ti nagbanagan ti panangpawilmo kaniak a mangsita iti dayta a Maximo. Bay-amon, ipagpagapum ti panagkakaarrubatayo ta kaasi met ‘diay tao a naawanan iti trabaho, kunkunam. Ngem ita, asino ti apektado ken kakaasi? Saan laeng a makaisturbo ti arikiak dagita ‘nak ti diablo nga itik no di pay ket ti naangot a lugitda!” mamabpabasol ti ikikitana ken ni Judy a mangtemtempla iti kapena.

“Diak met ngamin impagarup a paaduenna iti kasta. Sa maysa, kinuna idi ni Belle a dalusanda a kanayon ken bussogenda dagiti tarakenda tapno dida makaringgor,” inkalintegan ni Judy a nangapput iti agongna idi masiray-obna ti agadiwara a bangsit dagiti nabuntuonen a lugit.

“No ‘nianto ket ti napampanunot dayta a Maximo, a. Kasla dina us-usaren ti utekna. Addatay’ iti subdibision. Imbag koma no addada iti igid ti karayan wenno waig. Numona ta kumaron sa man ti angkit ni burideken! ‘Mom baket, no diakon makapagteppel, korientiek laengen dagita nga itik tapno maustelda aminen!”

“Dayta ti dimo aramiden, lakay. Maasianka met, a, kadagita a nabiag. Dida met basol ti pannakatarakenda ditoy. Anusanta la nga urayenen ti solusion ti asosasion. Panagkunak, dida met ngata konsintiren dayta madi nga aramid.” Indisso ni Judy iti sango ni Norman ti platito a naglaon iti dua a pandesal a pinalamananna.

“Sapay no di Mapayapa Village ti impanaganda ditoy a subdibision…” insakuntip ni Norman.

Ni laengen Judy ken ti asawa ni Maximo ti agkinkinnablaaw. Addan pader a di makita iti nagbaetan dagiti dua a lallaki.

Napan inreklamo dagiti agassawa iti opisina ti barangay a makasakup iti Mapayapa Village ti maipapan kadagiti itik. Awan ngamin ti nagnaan ti reklamoda iti Home Owners Association. Dati a direktor ni Maximo iti asosasion isu a napigsa kadagiti agdama nga opisial ken dakkel ti naitulongna kadakuada itay napalabas a panagpilida kadagitoy.

“Ammoyo, manong, manang, makibiang laeng ti barangay no di kabaelan ti asosasionyo a risuten daytoy a parikut. Segun iti report dagiti opisialyo, madama nga ak-aksionanda daytoy impulongyo” Impakita ti barangay chairman ti rekord a nayipit iti polder a natimbrean iti Mapayapa Village.

“Ngem nasuroken a makabulan ti reklamo, kapitan. Kayatmo a sawen, agingga ita, awan pay nagudilanda? Ammom, dakkel ti atapko a hokus pokusendan, a, ta agpapada ti burikda. ‘Tay maysa a direktor, naruay met a pamallot dagitay tarakenna!” saan a nailinged ni Norman ti siudotna.

“Ti laeng maibalakadko, pasarunsonanyo ti reklamoyo. Aguraytayo iti sumagmamano nga aldaw. No awanto pay laeng ti garawda, isunton ti panaggarawmi,” inggibus ti barangay chairman.

Bayat ti panagmaneho ni Norman iti kotsena idi agawiddan, agsisimparat ti mapampanunotna a pamuspusan tapno mapukaw dagiti itik iti imatangna. Masiudot ta addan maris ti politika a naikonekta iti reklamoda. Dakkel ti epekto dagiti itik iti aginaldaw nga obrana. Kas ita, di manen sumrek iti trabahona tapno tungpalenna ti balakad ti barangay chairman.

Nagtarus da Norman ken Judy iti Club House ti subdibision a pakasarakan ti opisina ti Home Owners Association. Kinasaritada ti administrador a babai. Inamad ni Norman no anian ti nagbanagan ti reklamoda. Nagpadispensar ti administrador ta di kano simmangpet ti presidente ti asosasion manipud idiay America a nagbakasionanna. Isu kano laeng ti makapagdesision kadagiti kastoy a parikut ti asosasion.

Ad-addan ti sidunget ni Norman. Madlawna la unayen ti kasla panangliklikda iti reklamoda.

Kalmado met latta ni Judy iti abayna. Daytoy ti dakkel a paggidiatanda. Nalaka nga agpudot ti ulo ni Norman idinto a nalaka a kontrolen ni Judy ti bagina no makaunget.

Narubroban ti pudot ti ulo ni Norman idi masaripatpatanna ni Maximo nga agur-uray kadakuada iti linong ti mangga iti sidiran ti bungalowda. Impaigidna ti kotse.

Sakbay a makapagsao ni Judy, dimsaagen ni Norman iti kotse. Dagus met nga inasitgan ken winitwitan ni Maximo.

“Mannakibiangka a talaga!” imbugkaw ni Maximo. “Kitaem ti inaramidmo kadagiti itikko. Napilay ‘diay maysa. Ti la napnapananen dagiti dadduma.”

“Tantanangem ti agsarita no kayatmo ti nasayaat!” imballaag ni Norman. “Dakkel unayen ti perwisio nga it-itden dagiti itikmo. Diak ammo no maawatam ti kasasaadmi a maseknan. ‘Ta la bagim ti ammom a kitaen!” Tepteppelan ni Norman ti irarasuk ti bosesna.

“Awan bibiangko iti uray asino man! Isu a dinak met bibiangan. Dimo it-ited ti ipakpakanko kadagita itikko isu nga awan ti kalintegam a mangbato kadakuada!”

Simleng ti panagkita ni Norman. Dinarupna a dinanog ti subsob ni Maximo. Naulantak ni Maximo iti bangketa. Kinammet pay ni Norman ti kuelio ti polo daytoy sana inaperkat. Naiparusisi manen ni Maximo.

Bimmales a kimmugtar ni Maximo ngem nasarapa ni Norman. Binalesna iti maysa pay a danog ti darangidong ni Maximo. Naudatal manen.

Awan a pulos ti gaway ni Maximo kenkuana ta nataytayag la ngaruden iti uppat a pulgada nabambanaeg pay nga amang ngem iti daytoy.

Agik-ikkis ni Judy a rimmuar iti kotse a nangsiket ken nanganawa ken ni Norman. Agan-anug-og met ni Balle a nangarayat ken ni Maximo nga agdardaringungon.

Dimteng dagiti dua a nakamotorsiklo a guardia ti subdibision a naganawa kadakuada. Impanda ida iti Club House. Nawarninganda ken pinagpirmada ida iti apidabit a no ulitenda pay ti agriri, mabalin a mapapanawda iti subdibision. Estrikto dagiti pagalagadan iti urnos ken talna iti village. Adda idin napagtalaw a Home Owner a naglabsing kadagiti pagalagadan.

Ad-addan a kimmaro ti gura ni Norman ta napilitan nga agpirma. Ta di met, aya, talna ti kalkalikagumanna iti pannakaungaw dagiti itik a puon ti nagsusikanda iti kaarrubana? Ngem agingga ita, awan pay ti aksion iti reklamoda. Ita, isu pay ketdin ti rumrumuar a kontrabida gapu iti pananglugobna iti rimmaut a kaarrubana.

Nagdinamag iti subdibision ti napasamak. Adu ti kimmanunong iti inaramid ni Norman, idinto nga adda met nakipagrikna ken ni Maximo iti pannakalugobna, aglalo dagitay kakaduana nga opisial ti asosasion ti subdibisionda.

Lalo a timmibker ti pader iti nagbaetan dagiti agkaaruba. Awanen ti namnama nga aginnasidegda pay. Agkikinnusilapda no agsasabatda. Uray da Judy ken Belle, agraman dagiti annakda, kimmayakaydan iti tunggal maysa.

Ad-adda met nga immadu dagiti itik iti bakante a solar. Ngem awan ti nagbanagan ti reklamo da Norman ken Judy.

No langit ti pangibilangan ni Maximo kadagiti itikna iti bakante a solar, lunod ti impierno ken ni Norman. Musika ti arikiak dagiti itik iti panagdengngeg ni Maximo, kasla piangpiang a makapleng ken mangbettak iti lapayag ni Norman. Makasael ti agadiwara a bangsit ti lugit dagiti itik, ngem kasla bang-i dagiti masukay a kinelleng kalpasan ti panagani ken ni Maximo gapu iti dakkel a malakuanda iti itlog ken dagiti dumalaga ken bumaro nga itik. Adun ti nagatangda a kasangkapanda.

Nagsubli da Norman ken Judy iti barangay hall tapno ammuenda ti banag ti reklamoda. Ngem nakalubanen gapu iti panangkabil ni Norman ken ni Maximo. Napukawen ti namnama ni Norman a maaksionan pay ti reklamoda. Mamatin a dakkel a talaga ti maited ti koneksion ken mabayadan a koneksion. Nadamagna nga adda apag dagiti opisial ti asosasion ken barangay iti paglakuan ni Maximo.

ADDA simmiplot iti isip ni Norman iti maysa nga aldaw a pannakabuisitna manen iti arikiak ken bangsit ti lugit dagiti puor ti kararuana nga itik. Inawaganna iti telepono dagiti dua a kaanakanna a babbaro nga estambay. Siga dagitoy idiay Tondo a dimmakkelan ni Norman. Immakar da Norman ditoy subdibisionda idi kakalkallaysada ken Judy, pito a tawenen ti napalabas.

Awan ti trabaho dagiti kakaanakanna no di aginum ken manggulo. Mabalin a nasumokda pay ketdin ti agusar iti maiparit nga agas. Dati nga agtrabahoda iti konstruksion ngem idi agserra ti pagtrabahuanda, didan nakastrek iti sabali a trabaho.

Agsaganaka, Maximo, kinuna ni Norman iti unegna. Nakangirsi a nanglabas iti kaarrubana iti pagtaraknan daytoy iti itik. Sabtenna dagiti kaanakanna idiay gate ti subdibision.

Masmasdaaw a nakamattider ni Maximo idi rugian da Norman ken dagiti kakaanakanna a bangonen ti pagaponan ken pagitloganto dagiti itik iti bakante a solar iti sango ti balay da Maximo. Immutang ni Norman iti opisinada iti inggatangna iti materiales ken sangapulo a pagassawaan nga itik a pangrugianna.

“If you can’t beat ‘em, join ‘em!” inyislang ni Norman ken ni Judy idi dillawen daytoy ti inrusuatna.

“Baket, awan pangabakta iti kabusor isu a kaduaenta ida,” inkidday ni Norman.

“Ngem, lakay, ‘mom la ngad’ a balinsueken, tuladem pay laeng. Panunotem koma met, a, ti sasaadentayo ditoy subdibision. Nalawag nga agsalungasingka metten.” Adda pait ti boses ni Judy.

“Adda kad’ napasamak iti reklamota? Saan a palimed a kaaliado dayta a Maximo dagiti mangimatmaton ditoy subdibision ta adda makitkitda. Kayatmo a sawen, agulimekak lattan idinto a nagngato ti panagkayabkab ti kabusorko?”

Napasennaay laengen ni Judy a nangmatmat iti asawana. Napawingiwing.

SUMAGMAMANO pay a bulan, adun ti piek dagiti itik a taraken ni Norman. Nagaget nga agitlog dagiti dumalaga. Agrinnimbawen dagiti dua a pagitikan iti arikiak ken agadiwara a bangsit a maisaray-ob iti angin. Adun ti agrekreklamo iti subdibisionda ken iti kabangibangda a subdibision ngem awan ti maaramidan dagiti opisial gapu iti panangkonsintirda idi ken ni Maximo.

Idi damo, panagibales laeng ti panggep ni Norman ta kayatna a marikna ti kaarrubana ti perwisio nga indateng dagiti itik kenkuana. Ngem itan ta dakkelen ti mapastrekna iti pagitikanna, nagbaliw ti paniriganna. Sinakupda payen kadagiti kakaanakanna ti bakante a solar a kadarapat ti pagtaraknanda. Nangbangonda iti sumagmamano pay a pagitlogan, pakapessaan ken pakapadakkelan dagiti piek. Nagikkat payen iti trabahona tapno maipamaysana ti agtaraken iti itik. Nagadal payen kadagiti seminar a pakayadalan iti umno a panagtaraken kadagitoy.

Maysa nga aldaw, adda pimmasiar a taga-munisipio. Naggapu kano iti Departamento ti Salun-at. Immuna a napan iti pagitikan ni Maximo sa immallatiw iti pagtaraknan ni Norman.

Imbaga ti mangibagi iti departamento nga agak-akak ken agin-iniin a magna iti kinalukmegna a maiparit ti agtaraken iti itik iti uneg ti subdibision. Linektiuranna ni Norman maipanggep kadagiti sakit nga aggapu iti narugit ken nabangsit nga aglawlaw a parnuayen dagiti tarakenna nga itik. Mabalin a paiserrana kano ken kumpiskarenna dagitoy. Nagdanag ni Norman.

Sinallabay ti agak-akak a lakay sana kinissiiman. Nakaanges iti nalukay ni Norman. Nagdinnakulapda. Idi pumanaw, adda sangasupot nga itlog nga impabalonna iti lakay malaksid iti papel de banko nga impabolsana itoy. Naammuanna a kasta gayam ti ar-aramiden ni Maximo isu a saan a masagsagid ti pagitikanna.

“Mabutengak iti mabalin nga ibunga daytoy nastrekmo, lakay,” adda aligagaw ti boses ni Judy idi agid-iddadan iti maysa a rabii. Adun ti agrekreklamo. Uray pay dita bangir a subdibision. Maysa pay a danagek no bigla a sumangpet ti akinkukua iti lote ket papanawendakayo. Numona ta imbautmo amin ditan ti urnongta!”

“Ayna, baket, ti la pagdandanagam. Naggapuak idiay opisina ti realty itay bigat. Naammuak nga awanen ti panggep ti akinkukua nga agsubli ditoy.”

“Basta, lakay, dimo kunaen a dika pinalagipan!” naglikig ni Judya nangtallikud iti asawana.

Nagintek ti panunot ni Norman iti kinuna ti baketna. Ngem saan a dimteng ti pagdandanagan ni Judy.

AGIMUKMUKAT ni Norman a nagturong iti pagtaraknanna iti itik iti dayta nga agsapa. Adda ditan dagiti kakaanakanna. Kasla samiweng iti panagdengngegna dagiti umarikiak ken agkaykayabkab ken aglangoylangoy nga itik iti umababawen a nangisit ken nabungsot a pumitak a danum. Nakuyem ti panawen. Adda iyabyabayabna a tudo.

Tinaldiapanna ti pagitikan ni Maximo. Bisbisitaen met daytoy dagiti itikna. Agpakpakan ken agak-akas iti itlog dagiti katulonganna. Nupay dida agsasao, napukawen ti gura ni Norman itoy. Gapu kenkuana, nasumokna daytoy nabiit a panguartaan.

Agsubli koman iti balayda idi makangngeg iti anabaab dagiti sumungad iti Balimbing St. Pasigda a lallaki. Agtallopuloda ngata iti pattapattana. Nasidungetda ken nagawitda kadagiti gabion, barreta, pala ken maso. Agturongda kadagiti pagtaraknanda kadagiti itik!

Nagdanag, aglalo idi malasinna dagiti residente dita Atis ken Mabolo St., ken iti kabangibangda a subdibision. Sipapardas dagitoy a dimmarup, ket iti apagdarikmat, natengngelen dagiti dadduma a lallaki ida ken dagiti dua a kakaanakanna. Iti bangir a pagtaraknan, napasulianna a tinengngelda met da Maximo ken dagiti katulonganna.

“Aguraykayo, ania ti kayat a sawen daytoy, gagayyem?” Naggulagol ni Norman ngem di makagaraw ta napigsa dagiti mangtengtengngel kenkuana. “Pagsasaritaantayo koma no ania man ti pangpanggepenyo!”

“Agulimekka ken agtalnaka no dimo kayat ti masaktan. Napnuankamin! Imatanganyo ita ti ‘yetnagmi a hustisia iti panagkaykaysami a mangpasubli iti talna ken dalus ti aglawlaw daytoy a subdibision. Isarunominto a dalusan ti rinuker a liderato tapno saanen a maulit ti kastoy a situasion!” natbag ti timek ti pannakauloda, kasla kumilaw dagiti matana. Iti panagwagisna, naggunay dagiti kaduana. Naisagana dagiti ‘igamda’ ken nairuar dagiti sako nga awitda.

Tiniliw ken insakoda dagiti umarikiak nga itik, ken nagitimbada kadagiti itlog. Kalpasanna, rinakrakda dagiti pagaponan ken pagitlogan dagiti itik. Minaso ken binarretada dagiti semento nga adigi ken basar. Pinalada dagiti nabuntuon ken ig-iggesen a lugit nga insayo iti danum. Iti uneg ti tallopulo a minuto, kasla dinalapus ti allawig dagiti pagtaraknan dagiti itik iti subdibision!

Inibbatanda kalpasanna ni Norman ken dagiti kakaanakanna. Kasta metten da Maximo ken dagiti katulonganna. Binitbitda dagiti agkulkulibagtong a naisako nga itik ken timba a napno kadagiti itlog ket pimmanawdan.

Kasla insaltek ti alipugpog ni Norman a nangipalawlaw kadagiti umapges a matana. Kasla limteng ti ulimek nga itay laeng, napno iti arikiak a kasla samiweng dagiti lapayagna. Sinallabay dagiti kakaanakanna a nagsubli iti balay.

Kasla nagrusod met ti langit iti itsura ni Maximo a nalabasanda. Adda bain ken panagaripapa iti tunggal maysa kadakuada idi agsabat dagiti matada. Naggiddanda pay a napawingiwing a kasla naginnay-ayda.

Madamdama pay, intinnagen ti langit ti ipangpangtana itay a bayakabak a nangyanud kadagiti di napala a lugit a nayayus iti lansad ti nawayawayaan a solar. #

Naipablaak iti BANAWAG, Nobiembre 19, 2001