NAGPIRMADA PARA ITI KARD… KEN PARA ITI DIDA NINAMNAMA A MAPASAMAK

 

    “KITAEM, ‘da manen baro a kasangkapan da Pari Rico,” nabennat ti tengnged ni Jolina a nagtengngaag iti panangyuneg ti dua a lallaki iti baro a refrigerator iti bungalow da komparida a Rico. “’Tay napan a dominggo, estereot’ ‘pinadeliberda. Dakkel kano ti limit ti kredit kardda,” intaliawna ken ni Mar a lakayna nga agsepsepilio iti sidiran ti kosinada.

 

    Agkakaarrubada ditoy Vermont Homes Subdivision. Anakda iti buniag ti maymaysa a lalaki nga anak da Rico ken Klaudine. Empleado iti LTO idiay Quezon City ni Rico. Nangatngato laeng iti minimum ti sueldona ngem dakkel kano ti ‘kitana’ kadagiti adda problema dagiti papelesda nga agparehistro kadagiti luganda. Idi nagaplayda iti kredit kard, dakkel ti naaprobaran a credit limitda ta suki ni komparina a Rico idiay LTO ti boss ti banko a nagaplayanda. Impamuspusanda kano ti panangingatoda iti sueldo ni Rico iti application form.

 

    Saan laeng nga appliances dagiti nagatangda babaen ti kredit kard . Masansan a gumatang ti komarina iti baro nga aruatenna. ‘Yap-apalna dagiti dua nga annakna ‘ta masansan nga igatangan ni Klaudine iti nangingina nga ay-ayam ti anakna. Isu a kanayon nga isutingna ken ni Mar a mangalada met  iti kredit kard. Superbisor iti maysa a fast food restaurant ni Mar.

 

    “Alan, a, lakay, agaplayta met iti kredit kard,” inrengrengna manen idi agsuksukaten a mapan agtrabaho ti asawana. Alas dies iti bigat ti serrek daytoy a kagiddan ti panaglukat ti shopping mall a ‘yan ti fastfood a pagtrabahuanna. “Kitaem dagiti pagsayaatanna, kas nakuna ni komari. Saanka a maam-amak kadagiti mannipdut ken holdaper ta awan ti cash nga iggemmo. Malisiam pay dagiti establisimiento a saan nga agsupli no salapi wenno binting laeng ti suplim. Adu pay ti mabalinmo a pangusaran. Mabalin iti ospital no adda emergency ken uray pagtuision idiay eskuelaan. Adu pay ti promo ken paripada a pangabakan iti naruay a premio!”

 

    “Ayna, baket, sumro manen ti apalmo. Bay-am ni komarim ta adda pagsakduandat’ ibayadda iti kredit kard. Agpayso, adut’ pagsayaatan ti kredit kard ngem adda met pagdaksanna aglalo no dimo ammo a kontrolen ti aggasto.” Sinirig ni Mar ti bisngayna iti sarming. “Sige, innakon. Dimo liplipatan a bayadan ti koriente ‘mangan no maputolantayo!” Ginaw-at ni Mar ti  clutch bagna ket tinurongnan ti ridaw.

 

    NAGPANNIMID a nagtugaw ni Jolina iti sango ti lamisaan a panganan idi makapanaw ni Mar. Sangapulo a tawenen sipud nagtiponda. Naparaburanda iti dua nga annak a nasalun-at ken nalalaing iti klaseda. Siam ti tawen ni Anne nga inauna. Adda iti maikatlo a tukad ti elementaria. Walo met  ni Nico nga adda iti maikadua a tukad.. Maymaysa nga eskuela ti pagserkanda. Intulodna ida itay alas sais y media. Alas siete media ti rugi ti klaseda. Mapannanto ida alaen no alas dose a ruarda.

 

    Iti mumalmalem, no awan papanan ni komarina a Klaudine, ibatina kenkuana dagiti annakna ta mapan agsingir iti pautangna kadagiti linakuanna iti alahas. Tintinnagan dagitoy dagiti kuentas, aritos ken singsing a naalada kenkuana. Dakkel met ti maitulong ti ganansiana iti daytoy bassit a negosiona kadagiti aginaldaw a masapsapulda.

 

    Pamrayanna ti agbuya iti TV bayat ti panagur-urayna iti panangsukonna kadagiti annakna no malpasnan dagiti trabahona kas agtagibalay. Sabagay, awan ti makunana iti asawana. Awan bisio daytoy. Awan kurang ti ‘yintrigana a sueldona. Ngem dinto agtalna ti nakemna agingga iti di matungpal ti arapaapna a maaddaan iti kredit kard. Masapul a mangpanunot iti pamuspusan tapno makumbinsina ni Lakayna.

 

    ITI naminsan a panaggroseriana, nangala iti pagbayadan iti aplikasion ti kredit kard a nakadispley dita. Idi sumangpet, pinil-apanna ti application form tapno pirmaanto laengen ni Mar. Paseroksnanto ti Income Tax Returnna ken ID ni Lakayna a kasapulan iti panagaplayda. Pangalaennanto metten daytoy ti certificate of employment idiay fast food a pagtrabahuanna.

 

    Idi sumangpet ti asawana iti karabiyanna, serbisio de luxe ti impaayna. Idi malpasda a mangrabii ket agbuybuyada ti kaudian a damag iti telebision, inil-ilutna ti ulo ken teltel daytoy. Nakaturogen dagiti annakda.

 

    Idi malpas ti panagbuyada, sinanggol ni Jolina nga impan ni Mar iti study table dagiti annakda. Nakasaganan ti kompleto nga application form a pirmaanna.

 

    “O, pirmam laengen ti kurangna. Apaman a makompleto dagiti requirements, ibusonkonton bareng no maaprobaran sakbay nga agpiesta ‘toy subdibisiontayo,” inyawat ni Jolina ti bolpen a pagpirmana.

 

    “Husto ti suspetsak! Kunakto pay la itay nga adda masapul ti seksi a misisko!” inwingiwing ni Mar.

 

    “Sigen, love, tapno mapanta met agiddan. Narnekanen dagidiay ubbing.” Adda inyarasaasna ken ni Mar ket silalailo a nangidennes iti nalamuyot a bagina iti bukot ti nakatugaw nga asawana. Nupay duan ti anakna, nasippukel pay laeng ti pammagina. Nababbaba iti tallo a pulgada iti lima a kadapan ken walo a pulgada a tayag ni Mar. Saan a madlaw a tallopulo ket duan ti tawenna. In-inauna ni Mar iti lima a tawen. Ammona a taraknen ti bagina ta maamak nga isukat ni Mar. Namindua a nag-Reyna Elena iti ilida idiay La Union idi balasang pay. Kailianna ni Mar idiay Bacnotan.

 

    Agwingwingiwing ngem nakaisem ni Mar a nangpirma iti aplikasion.

 

    Nagarapaap ni Jolina idi kupinenna ti application form. Saanton a paatiw iti komarina.  Mapabarodanto metten ti aglatlatin a refrigeratorda. Maigatangannanto metten dagiti annakda iti baro nga aruatenda nga isibbodanto inton agpiesta ti subdibisionda.

 

    HUSTO a makabulan sipud panangibusonna iti aplikasion idi itulod ti mensahero ti dua a credit card. Naipanagan iti asawana ti prinsipal kard  ket ti suplementario a kard iti naganna. Agbingayda iti duapulo ribu a pisos a credit limit ti kard. Agpasindayag ti riknana idi pirmaanna ti likud ti kardna. Pirmaanto met ni Mar ti kardna.

 

    Apagisu ti idadateng ti kard idi mapan aggroseria. Uray adda kuarta nga awitna, nagmayat ti widawidna a nangipresenta iti kard iti counter idi agbayad. Nakaisem ti kahera a nangawat iti kabarbaro a kard ta madlaw a damona met ti maaramat. Dua ribu a pisos ti balor ti nagatangna nga usarenda iti nakurang a makabulan. Nakaan-annad a nangisubli ti kard iti walletna idi isubli ti kahera kalpasan ti panangpirmana iti charge slip.

 

    Idi bayadan ni Mar ti nagastoda iti kredit kard iti agtapos, eksakto laeng iti talaga a magasgastoda. Nanam-ay pay ta mabalinmo a bayadan laeng ti minimum no dimo kabaelan a bayadan ti dagup ti nagastosmo iti uneg ti makabulan. Isu a kinunkunana: “Addan sa met kalintegan ni baketko.”

 

    Ngem nangrugi ti parikutda idi dumakkel ti gastosda iti kard ta inusar ni Jolina a pinaggatang iti patultulodanna nga alahas. Sangapulo-ket-lima a ribu a pisos ti gatad dagiti nagatangna nga aritos, kuentas ken singsing. Ti imasna, saan a nakabayad dagiti namnamaenna a klientena isu a dina nabayadan ti utangda iti kard. Naibus payen ti kredit limit ti kard. Bayat ti panaglabas dagiti aldaw, dumakdakkel ti utangda ta malaksid iti interes gapu iti pannakaladawda a makabayad, agkarkarga pay ti finance charges a lima a porsiento ti binulan. Dina pay maganansia dayta kadagiti alahas a pautangna.

 

    Makaunget ni Mar ngem dina met mapabasol ti baketna. Iti ayat daytoy a tumulong a mangnayon iti masapulanna, ad-adda a dakes ti binanagna. Dimtengen ti kaam-amakna a napasamak kadagiti am-ammona. Manmano nga aramatenna ti kardna isu a nakigtot idi sumangpet ti binulan nga statement of account ti bayadanda.

 

    Naibayaddan ultimo ti sangkabassit nga urnongda iti banko agraman ti isagsaganada a pagtuisionto dagiti dua nga annakda inton panagseserrek. Ngem ti laeng interes ken finance charges ti naksay iti utangda. Dida payen mapakan dagiti annakda idiay Jollibee. Idi, maminsan iti makalawas nga ipasiarda dagiti ubbing.

 

    Naapektaran pati relasionda nga agassawa. Agtinnimekda laeng no adda kasapulan dagiti annakda a pareho a masapul ti desisionda. Dumdumlaw da Anne ken Nico.

 

    “Adda laeng parikutmi ken papayo,” pamrayanna nga isungbat no agsaludsod dagiti ubbing.

 

    AMMO ni Jolina a marakrak ti pamiliada no di pumanunot iti pamuspusan. Mariknana nga uray awan ti masasao ni Mar maipanggep iti kredit kard, ammona a basolna ti agdama a kasasaadda. No di gapu iti apalna, dida koma napagteng daytoy a krisis iti pamiliada.

 

    Nalagip ni Jolina ni Mr. Gomez, ti nabaknang a lumakayen a biudo  a nalakuanna iti singsing. Adu kano ti paabanganna nga apartment . Galante daytoy. Uray no tinnagan dagiti lakona nga alahas, binayadan daytoy iti cash ti singsing nga adda batona a brilliante nga agpateg iti lima a ribu a pisos. Nabiit pay a natay ti baketna iti atake ti puso. Adda kanon idiay Amerika ti kakaisuna a balasangna a nakiasawa iti puraw. Agmaymaysan iti kondominiumna idiay Makati.

 

    Inruar ni Jolina ti tarheta ni Mr. Gomez. Indayalna ti numero ti telepono daytoy. Imbaga idi ti biudo a kontakenna laeng no adda parikutna. Nagkiriring ti telepono ni Mr. Gomez.

 

    “Hello, mabalin a kasarita ni Mr. Gomez?” kiniddawna idi maingato ti telepono iti bangir a linia.

 

    “Ni Mr. Gomez daytoy. ‘Sino daytoy?” inamad ti adda iti bangir a linia.

 

    “Sir, ni Jolina daytoy. Siak ti naglako iti singsing kadakayo. Malagipdak kadi pay?”

 

    “Ay, ket, wen a! O, apay a timmawagka? Adda kadi problemam?” rimmagsak ti boses ti biudo idi maibosesanna ni Jolina.

 

    Imbaga ni Jolina ti parikutna.

 

    “Umayka ditoy kondominiumko ta pagsaritaanta dayta. Wen, matulonganka!” impanamnama ni Mr. Gomez.

 

    Awan ni komarina a Klaudine, ket kapilitan nga impupokna lattan dagiti annakna iti balayda. Binilinna ida a dida rumrummuar amangan no itaray ida dagiti agtaktakaw iti ubbing.

 

    Maysa nga oras ti napalabas sakbay a nakadanon ni Jolina iti kondominium ti lakay. Dandanin alas tres ti malem iti relona. Trapik idiay EDSA. Kabesadona ti adres ni Mr. Gomez . No namin-anon nga immay nagsingir idi sibibiag pay ti asawa ti lakay.

 

    Maysa a gayyemna ti nangyam-ammo kadagiti agassawa. Pimmusay kano ti baket ta naatake iti nalaus a sakit ti nakemna iti kinababairo ti lakay.

 

    Kalalainganna iti kalawa ti nadalimanek a kuarto iti kondominium ni Mr. Gomez iti maikapito a kadsaaran ti maysa a pasdek. Nagsarugaddeng itay pastreken ti lakay ta nakabidang laeng iti tualia daytoy. Saan koman nga agtuloy ngem induron ti nalaus a pannakasapulna iti tulong daytoy.

 

    Pinagtugaw ti lakay ta aginana hustonto kano a makadigos. Bayat ti panaguray ni Jolina, impalawlawna dagiti matana. Apaman a makaunegka, umuna a matuparmo daytoy sala set ditoy pannakasalas a nagtugawanna. Iti likud daytoy, adda dibision a no agtakderka, matannawagan ti akaba a kama iti kuarto a pagturogan. Adda TV iti uluanan ti kama a kaabay ti telepono. Adda bassit a pasilio a kumamang iti kosina ken komedor a ‘yan metten ti CR. Iti pasilio ti ‘yan ti ridaw nga umuneg iti pagturogan.

 

    Sinaligemgem ni Jolina iti nalamiis nga angin nga ipugpug-aw ti aircon. Innalana ti throw pillow ket sinalikepkepanna. Adda iti abayna ti shoulder bagna.

 

    Sarsarapaen ni Mr. Gomez ti tray a naglaon iti dua a baso a pagpalamiis ken dua a sandwich idi umasideg iti nagtugawan ni Jolina. Nakasukaten. Naka-shorts iti puraw ken nakakamiseta iti berde. Agtawen ngata iti limapulo-ket-lima. Pumurawen ti narasay a buokna. Napuskol ti grado ti sarmingna. Nataytayag la bassit ngem ni Jolina ngem kasla pimmandek iti dakkel a buy-ongna.

 

    “O, agmeriendata pay,” imparabaw ni Mr. Gomez ti tray iti center table. Inyawatna ti maysa a baso ti pagpalamiis ken sandwich sakbay a nagtugaw iti sango ni Jolina.

 

    Imminum ni Jolina iti pagpalamiis. Naguduanan idi kasla agmaga ti karabukobna a mangiruangan iti gagarana iti lakay.

 

    “Mano kad’ itayen ti utangem?” inamad ti lakay a nangisamira a kimmittab iti sandwich.

 

    “Duapulo a ribu a pisos koma, sir. Tinnagak iti innem a bulan no mabalin,” di maperreng ni Jolina ni Mr. Gomez.

 

    “No problem, iha. Uray pay makatawen!” Timmakder ti lakay.

 

    Impagarupna no mapan alaen ti biudo ti ut-utangenna ngem nagtugaw ketdi iti abayna. Nakaas-asideg ta dimket ti luppo ti lakay iti luppona.

 

    Nagbalaw idi sallabayen ti lakay a nangiparabaw iti dakulapna iti barukongna. Inwagtengna ti ima daytoy ket imbuatna ti tumakder ngem in-inut a naglusdoy iti pannakaulawna ken iti kasla panagkutukot dagiti tumengna. Nariknana a sinakruy ti lakay nga impaidda iti kama. Ti pannakariknana kadagiti ima daytoy kadagiti luppona ken iti barukongna ti naudi a napuotanna ta sinaguyepyepen.

 

    KASLA namalmalo ni Jolina a simmangpet idiay balayda. Agalas sieten iti rabii. Nadatnganna dagiti annakna nga agbuybuya iti telebision.

 

    Tumrem ta tumrem manen dagiti luana bayat ti panangsaklotna ken ni Nico a kimmarinio kenkuana ken nangibaga a mabisin kanon. No mabalin, kayatnan ti lumned iti daga. Panagriknana, isun ti karurugitan a babai iti lubong.

 

    Yaw-awatan itay ni Mr. Gomez iti kuarta ngem iniriaganna ketdi daytoy. Impangtana nga idarumna ti lakay.

 

    Ngem uray mabitay ti lakay, maisublina kadi pay ti inaramidna kenkuana? Ken no maibutaktak ti amin, kasanonton kadagiti am-ammona nangruna idiay La Union? Kangrunaanna ken ni Mar ken dagiti annakda?

 

    Naguni ti doorbellda. Ammona a ni Mar daytan. Inamlidanna dagiti matana sana impatugaw ni Nico iti sopa.

 

    Iti panangpastrekna ken ni Mar, imbes a sabtenna daytoy iti arakup ken agek a kas iti ar-aramidenna idi nabiit pay kadakuada dagiti kredit kardda, dagus a tinallikudanna daytoy nangruna ket agarubos manen ti luana. Maasian unay iti lakayna.

 

    “Saankan nga agsangit,” naragsak ni Mar a nangibaga bayat ti panangirikepna iti ridaw ti bungalowda. “Nakautangak iti pagbayadta iti kredit kard. In-inut nga ikissayda iti sueldok. Sapaemto ti mapan agbayad idiay banko no bigat.”

 

    Naganug-ogen ni Jolina. #

 

 

Naipablaak iti BANNAWAG idi Oktubre 22, 2001.

Copyright 2008 by ANSEL D. CARGO

All rights reserved.