Ania ti Historical Fiction?
October 6, 2008 by Bilingual Pen filed under Essays, Workshops | 223 viewsNo regularka nga agbasbasa iti Bannawag, Gayyem, nabasam ket ngatan ti makapikapik a tungtungan sadiay. Daydiay man tungtungan maipanggep iti historical fiction ti kunkunak. No saanmo pay a nabasa, mabalinmo a basaen ti panagsisinnukat iti kapanunotan dagiti mamaingel iti Literatura Ilokana iti Dadapilan.
Nairugi daytoy a patangan gapu iti komento ni Apo Prescillano Bermudez iti Ti Makunami a benneg ti Bannawag. Iti komentona idi Sept. 1, 2008, kinunana a “dakkel ti pakaarusan ti historical fiction iti dati nga am-ammotayo a sarita a makuna a nagtaud iti nasariwawek a panagpampanunot ti autor. Iti ngamin historical fiction aglalo kadagiti adda nakaipadronanna a gapuanan, saan a bukod a panunot ti autor ti pakabuklan ti sinuratna.”
Iti biang ni Apo Bermudez, “kasla interior decorator laeng iti nalpasen a naipatakder a balay” ni apo historial fiction writer.
Gapu itoy, kiniddaw ni Apo Bermudez kadagiti manges-esponsor kadagiti salip iti panagsurat iti sarita “nga ipasigudda a di mairaman wenno adda makerras a puntos ti maisalip a historical fiction.”
Iti isu met laeng a benneg iti Sept. 15 nga isyu ti Bannawag, simmungbat ni Apo Duque a kinunana a tinagibassit kano ni Apo Bermudez ti historical fiction. Innayonna pay a maysa kano a dakkel a biddut ti panangipagarup ni Apo Bermudez a dakkel ti pakaarusan ti historical fiction iti traditional a sarita ta saan kano nga asi-asi ti agsurat iti historical fiction. Iti kano historical fiction, “iti kanito a serkem a kas autor ti panagpampanunot ti subject matter ti saritam, kas koma ken ni Prinsesa Urduja, nasken a dakkel ti pamalpalatpatam iti kasasaad ti panagpampanunotna, kas maibatay iti kasasaad ti gimong, ti lengguahe, ti panawen ken ti disso (milieu) a nagbiaganna. Kasapulan daytoy ti napasnek unay a panagimutektek. Ditoy ti “pakapespesan” ti utek ti autor a kas creative writer. Agwerret ti fictive mindna, aglupos a kas historical figure ti tao a subject matterna, agbalinen daytoy a fictive wenno literary figure nga addaan bukod a panunot ken disposision, kas maibatay iti sensibilidad a nangmuli iti kinataona ken nangsukog iti isipna.”
Nangited ni Apo Duque iti ehemplo dagiti mabigbig a historical fiction a kaaduan kadagitoy ket nangab-abak kadagiti pammigbig.
Ginibusan ni Apo Duque ti sungbatna babaen iti panangibagana a maysa kano “a di nainkalintegan a panangikahon ken ni mannurat” ti panagkerraas iti puntos kadagiti historical fiction kadagiti salip iti ababa a sarita.
“Agtultuloy ti panagbalbaliw, idudur-as ken pannakasupusop dagiti pagalagadan iti panagsurat ken kasta met ti itataud dagiti kabarbaro a langa ti sarita ken dadduma pay a sinurat iti yaaddang ti tiempo; iti kasta, di rumbeng nga ipupok wenno ikawar ni mannurat nga Ilokano kadagiti nariingan wenno naludasanen iti panawen (obsolete) a panirigan ken istruktura no kasano ti agputar. Dagiti kastoy a nangepngep a kapanunotan, ad-adda nga ilaegda, imbes a parang-ayenda, ti Literatura Ilokana,” innayonna pay.
Iti met Sept. 29 a bilang ti Bannawag, iti met laeng nasao a benneg, nangited met ni Apo Cabie iti kapanunotanna maipanggep iti historial fiction. “Naiyabay” daytoy iti kapanunotan ni Apo Duque.
Ketdi, kinuna ni Apo Cabie a “dagiti kastoy a panagsisinnukat, ken panaglilinnawag iti kapampanunotan, bugasda a mangpabaknang iti Literatura Ilokana.”
(Basaen ti pakabuklan dagiti kunkunada iti Dadapilan.)
Kaniak a biang, adu man ti naadalko kadaytoy a panagsisinnukat iti kapanunotan dagiti mamaingel a mannurattayo. Nangruna manen idi insurat met da Apo Roy V. Aragon ken Apo Jaime Agpalo dagiti bukodda a pagtaktakderan kadaytoy nga isyu kadagiti websiteda.
Pangatiddogen dagiti poste da Apo Aragon ken Apo Agpalo. Nabagas dagiti kunkunada. Adtoy man dagiti link kadagiti posteda, kakabsat. Must-read dagitoy kadagiti amin a serioso nga agsursuro nga agsurat iti sarita.
historical fiction: fictionized history? historized fiction? naimpeksionan a fiksion? naimpeksionan a historia? (ni RVA, Parts 1 and 2)
Historical Fiction (ni J. Agpalo)
Dakayo, ania ti makunayo?
|
|
|
|
|
 |
Last 10 posts by Bilingual Pen
- GMM 42nd Anniversary and Christmas Party - January 5th, 2009
- Get Ready for the Philippine International Arts Festival - December 15th, 2008
- KWF Awarding Photos (2008) - December 9th, 2008
- Salip iti Sarita a Para Ubbing - December 4th, 2008
- Ilokanoak Badges now Available - November 28th, 2008
- Awis Kadagiti Alumni iti UP National Writers Workshop - November 26th, 2008
- 7 ti aglalaban iti kampeonato iti Saribitniw - November 26th, 2008
- Maika-10 a Salip iti Daniw ti AVAIL - November 26th, 2008
- Kontes iti Ababa a Nobela - November 26th, 2008
- UP Vargas Museum - November 18th, 2008
VF
Makais-isemak man idi maibasa kaniak daytoy a saritaan.
Wen, M-A-i-b-a-s-a!
Yup, uray no awan magatang a Bannawag ditoy batogko a kusina ket matawayak met latta dagiti templa ken luto a pinapaitan ken linapet a maidasar! Wen, adda para-gaok, diay la mangtilmon ti trabahokon hehehe! Pamrayanmi kalpasanna, a pagdinniskutiran kadaytay pa-praktisek nga agbasa no nalab-ay wenno napait tay maidasar nga istoria.
Ngem ketdi, sabali daytoy Historical Fiction a naidasar. Awan adu a makunak no asino ti husto kadagiti dua a pamanunotan. Ngem padasek man met a ballikiden-a-ballusongen ti indatag ni Apo Bermudez ken ni Apo Duque.
Iyarigko man tay maysa a mannurat iti maysa a manong Baro-a-Tumarektek a mangisagut iti Rosas kenni ading Balasang.
Adu a wagas ti mabalin nga aramiden ni manong Baro tapno adda rosas nga maisagutna. Mabalin a gumatang lattan –pangdarasan, siguro. Mabalin met nga isu a mismo ti agimula iti rosas ket patanorenna. Narigrigat. Siguro.
Diak ammo ta diak met mannurat.
No koma ngata imbaga ni apo Bermudez a mailasin koma ti kategoria ti pasalip ti historical fiction kadagiti pure fiction ket mabalin nga adda rasonna. Ta kas ‘tay nakunanan (ken segun iti panagawatko, uray ta parbo met, ken isu ngata ti turungen ti kayatna nga ipalawag) nalaklaka laeng ti mangiwerret ken mangted iti biag kadagiti tao nga agbibiag iti istoria; pudnoda man wenno saan ti isuratna a paspasamak, lugar ken kinatao dagiti agbibiag a tao ken lugar iti istoria. (Sabali nga istorian no panay agpaypayso ti maibaga.)
Kinunak a nalaklaka ta kas iti pangngarigko a rosas, no ti nagsurat ket pinilina ti napan lattan gimmatang, makuna a nadardaras (siguro) daytoy a wagas, uray pay no mapanna kutkoten no ania dagiti istoria manipud nakapadakkelanna nga hardin agingga a nagatangna. Ket kadayta a panagkutkot wenno panagsukisok, segunda mano latta ti kayariganna. Ngarud, saan a mabalin nga idasig no kasanot’ rigatna kadatay isu a mismo iti nagpili iti bin-i, nangitukit, nangsibog, nangpadakkel ken nangpuros.
Daytoy man ti anagentayo ne:
[No kas pagarigan koma ta agsuratak iti fiction A KAS iti kabibiag daydi Apo Marcos, diakon pakadanagan a pilien ti bin-ik. Ti bin-i ti istoriak ket Biag-ni-Apo-Marcos. Kasla urnongek lattan dagiti pasamak (dakkel a trabaho met ketdi a) sakonto urnosen, baduan, sukatan no di maikanatad, ikkatan no nasurok, surokan no agkurang …
Ngem no agsuratak iti fiction a maibatay iti AWAN, kas kunadan, sabali (koma ti pannakarukodna) ti paglaingan tay mannurat nga isu a mismo iti mangipug-aw iti anges iti biag ti istoriana. Uray no agpadanto met laeng nga agturong a fiction dagiti dua nga estoria, assuming that I’ve decorated them equally, ket ad-adda nga ikkak ti importansiana tay kabukukodak a pinarsua manipud AWAN!]
Kadagiti libro nga intuyang a kas pagbasaran iti sungbat ni apo Duque, numan pay awan ti nabasak kadagitoy, saanko nga iraman a kas historical ‘fiction’ no di ketdi talaga a fiction loosely based on history.
Kas iti pannakaawatko iti nabasak a trabaho ni James Michener iti librona a Centennial, masiguradok nga adu nga oras ti imbukbokna iti research tapno agbalin a nakapapati ti istoria. Kasta met siguro ti naaramid kadagiti libro ni James Clavel ken ni J. Archer. Inikkanda ti biag dagiti tattao iti istoriada babaen iti panagsukisok wenno naibasar kadagiti pudpudno a pagteng ti biag. Ngem ketdi, saan latta a kabukbukodan ti nagsurat ti pannakaparusingna. Naimula koman no iyarig manen iti rosas. Pinatanor ken pinagsabong laeng dagiti nagaget a rikna ken naikkan kolor dagiti nalaing-ti-imahinasionna a panagpampanunot.
Ket tay istoria a bimmangon manipud iti awan, ala ket sabali daytan. Kasla rosas a nagtubo manipud napagasawa a tarong ken kamatis! hehehe!
Ngarud, paglasinen koma dagiti rason ni Apo Bermudez ken dagiti rason ni Apo Duque, di la ket ta agtipon NGEM agkontra dagiti ramen dagiti dua nga agpareho a naimas a makan…
Ituloyyo Apo, tapno makasursuro ti tao!
October 7th, 2008 at 8:42 pmSherma E. Benosa
Heyyo, thank you for this post, Buddy! Asino ti para-basam?
Diak pay nakasurat iti historical fiction, ngem kaniak a biang ket kasla narigrigat man para kaniak. Ngamin, you need a lot of research ken masapul nga ammom no kasano ti kabibiag iti milieu a nangipadronam iti saritam — ti klase ti lengguahe nga usarda, ti panagarwatda, dagiti acceptable a norms ken kapanunotan, dagiti problema a sangsanguenda, etc. Dagitoy, masapul a ma-approximatemo amin tapno agbalin a nakappapati ti historical fictionmo.
At the moment, I find historical fiction very challenging. Bareng addanto met gundaway a mapadasak ti agsurat iti HF, ammokton ti ibagbagak!
Hmmm… wanna co-author with me? Sika ti ag-research, satanto pagrikiaran ti bala-bala. Hakhakhak!
Come to think of it… mayat siguro met ti co-authored fiction, aya?
October 14th, 2008 at 11:05 amJake
Ket no ngata Historical Fantasy gayyem? Addan kadi kastoy a klase?
October 14th, 2008 at 7:55 pmka loren
Mag an Ka Jake. Mabalin kabsat. Kas kuna ni Sir Jim Agpalo, dagiti historical a pagteng, tao, ken lugar ket mabalin a mabagkat iti sabali a panawen, timeshift stories; ken, mabalin daytay kunana a what if stories or alternate stories kas koma ti maysa a historical a pasamak ket nagibus a saan kas iti ammo wenno naisuraten nga historia. Makita dagiti komentona sadiay tawid ken sadiay kamaligna. Mangsuratka man ketdi. Iti kunak, dagitoy a kategoria ket agtinnag nga historical fantasy. Ania ti makunam?
October 15th, 2008 at 1:59 pmVF
Co-author Buddy? La ngarud, nia ti kayatmo nga i-researchko?
Adda man kayatko koma a maisurat iti sabali nga angulo, –dagidi nasasayaat a naaramid daydi Presidente Marcos. Kasla nalipatantayo met a naminpinsanen dagiti nagkaadu nga naaramidanna iti pagilian uray no makuna a diktador. Kasla amintayo metten ket nagbalin a paspasurot dagiti pamadpadakes a sarsarita a nalawag met ngarud a panagibales laeng ti gandatda.
Hmmm, well, what’s new anyway? Dayta met ti paglaingantayo, paspasurot ken nalaka a makalipat hehehe!
Historiacal Fantasy? Mabalin siguro!
Ala man kakabsat. Kas koma diay istoria ni apo J. Agpalo ditoy a “Naidumduma nga Ayat”, ikkantayo laeng iti magic diay kiss ni Geline ket bumangonen ni Mario –and they lived happily ever after….di ba?
Baka sabalinton a genre dayta!
Allér, tsalens
kadakayo a mannurat dayta. It’s time you breath life to Ines Kannoyan again, this time, an Ines-high tech heroin!
October 15th, 2008 at 8:06 pm